SpaceX sắp niêm yết nhưng đừng vội ăn mừng: Một số “cổ đông” có thể phát hiện mình mua phải giấy vụn

Tại Trung Quốc, nếu bạn muốn mua cổ phần gốc của một tập đoàn công nghệ chưa niêm yết, cơ quan quản lý sẽ lịch sự nhưng kiên quyết ngăn cản phần lớn mọi người — mức đầu tư tối thiểu rất cao, yêu cầu nhà đầu tư đủ điều kiện về tài sản tài chính, cộng thêm sự sàng lọc của các tổ chức có giấy phép, tạo thành một “bức tường lửa” trông có vẻ lạnh lùng nhưng rất hiệu quả. Tuy nhiên, khi bạn nhìn sang bên kia Thái Bình Dương, một bức tranh hoàn toàn khác lại đang diễn ra. Ở đó, cửa kiểm soát của cơ quan quản lý mở rộng hơn, nhưng các lối đi sau cánh cửa lại tối tăm hơn.

Ngày nay, các nhà đầu tư bình thường tại Mỹ cũng có thể mua cổ phần chưa niêm yết của OpenAI, Anthropic và SpaceX — ít nhất là họ nghĩ vậy. Nhưng trên con đường dẫn đến niêm yết công ty và làm giàu, họ phải đối mặt với một mạng lưới trung gian màu xám hoạt động không minh bạch. Những trung gian này rất háo hức ăn chia lợi nhuận, trong số đó không ít người chỉ là “tay không bắt giặc”.

Giả sử một nhà đầu tư bỏ ra 2 triệu đô la để mua cổ phần SPV ba lớp, mỗi lớp đều thu 2% phí quản lý và 20% chia sẻ lợi nhuận. Nếu hai năm sau công ty niêm yết với giá trị tài sản tăng lên 10 triệu đô la, thì gần 5 triệu đô la sẽ rơi vào túi của các trung gian. Đó là chưa kể các loại thuế phí.

Tiêu đề gốc: “Giao dịch cổ phần trước khi niêm yết của SpaceX và OpenAI: Một thị trường xám đầy hỗn loạn”

Mùa hè năm 2020, Adam Crawley, cựu giao dịch viên của Morgan Stanley, đang rong ruổi du lịch qua Indonesia, Thái Lan và Úc để tập khí công cùng một thầy họ Dương. Đúng lúc đó, một tin nhắn kết nối qua LinkedIn đã kéo anh trở lại thực tại.

Người gửi là Noel Moldvai, người rất mê tiền mã hóa và yêu thích nhạc rock Canada đầu thế kỷ này. Moldvai đã giới thiệu cho Crawley về lĩnh vực nóng nhất của thị trường tư nhân hiện tại.

Ban đầu Crawley không có ý định quay lại ngành tài chính, nhưng thị trường mà Moldvai mô tả lại khiến anh dao động: lĩnh vực này hiếm cơ hội tiếp cận, nhu cầu thì cực kỳ sôi động, tài sản giao dịch chính là cổ phần trước khi niêm yết của những startup lớn và hot nhất thế giới, bao gồm cả Anthropic, SpaceX và OpenAI dự kiến niêm yết với định giá hàng nghìn tỷ đô la. Những cổ phần này hầu như không dành cho cá nhân nhỏ lẻ, nhưng lại là “miếng bánh thơm” ai cũng muốn.

Tháng 2/2022, cả hai cùng sáng lập Augment tại Austin, Texas. Công ty chuyên thu gom các cổ phần chưa niêm yết dạng này, đóng gói lại rồi bán cho các tổ chức và cá nhân trước đây không thể tiếp cận. Tài sản của họ gần như hoàn toàn là cổ phần của các startup công nghệ trước khi niêm yết. Theo Crawley, chỉ trong năm qua, quy mô tài sản của Augment đã tăng mạnh, từ dưới 200 triệu USD lên hơn 1 tỷ USD, chủ yếu nhờ Anthropic tăng vọt về định giá.

1

Augment không phải là người mở đường mới.

Ngay từ trước khi Facebook lên sàn năm 2012, giao dịch cổ phần của các công ty chưa niêm yết đã tồn tại. Nhưng cùng với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, kênh giao dịch không chính thống này nay đã trở thành một xu thế phổ biến. Lý do rất đơn giản: các doanh nghiệp công nghệ hot duy trì trạng thái chưa niêm yết ngày càng lâu, phần lớn khoản sinh lời đã rơi vào túi các quỹ đầu tư mạo hiểm. Trước đây, mua cổ phiếu Apple với giá phát hành và nắm giữ vài chục năm là đủ để an nhàn hưởng tuổi già. Nhưng hiện giờ, mua vào một công ty vốn hóa nghìn tỷ đô khi họ lên sàn rồi mong giá tăng gấp ba là không thực tế. Hiện nay, lợi nhuận lớn nhất xuất hiện từ nhiều năm trước khi công ty nộp hồ sơ IPO.

Sự thay đổi chính sách là một nguyên nhân lớn. Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) đã sửa đổi quy định vào năm 2012. Trước đó, khi công ty có tài sản đạt 10 triệu đô hoặc số cổ đông từ 500 trở lên sẽ phải tiến hành thủ tục niêm yết — đây cũng là một lý do Facebook lên sàn. Giờ đây, hạn mức cổ đông nâng lên 2000 người. SpaceX, Anthropic và OpenAI đều dự kiến niêm yết với định giá ngàn tỷ đô, nghĩa là sau khi lên sàn, giá cổ phiếu khó có thể tăng gấp bội lần nữa.

Và thế là các thực thể chuyên biệt (SPV) ra đời. Loại quỹ này gom vốn từ nhiều phía để đầu tư tập trung vào một tài sản duy nhất. Đôi khi mục tiêu là cổ phần doanh nghiệp, đôi khi là quyền sở hữu của một thực thể khác đang nắm cổ phần, thậm chí còn có trường hợp lồng nhiều lớp SPV: trên cùng một thực thể nắm giữ cổ phần lại chồng thêm hai lớp SPV nữa. Mỗi lớp này là một pháp nhân độc lập với các loại phí tương ứng.

Nhờ SPV, doanh nghiệp có thể lách yêu cầu quản lý, kéo dài thời kỳ chưa niêm yết mà không phải công khai báo cáo tài chính, vì hàng trăm nhà đầu tư có thể hợp nhất sở hữu đứng tên một chủ thể và cùng đăng ký trên sổ cổ đông. Quan trọng hơn, nhờ kênh giao dịch này, người trong nội bộ công ty (bao gồm cả nhà sáng lập giá trị hàng tỷ USD) có thể rút tiền mặt riêng mà không làm thị trường hoảng loạn.

Từng mắt xích trong chuỗi giao dịch đều lấy phí: quản lý, chia lợi nhuận, đôi khi còn có phí giới thiệu. Bị tác động bởi tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO), cộng thêm việc chuyển nhượng cổ phần chưa niêm yết vốn rất khó, lĩnh vực SPV đang trở thành một ngành “thu phí qua đường” phát đạt, nơi các tổ chức và môi giới đều được hưởng lợi. Theo Sim Desai, CEO của nền tảng giao dịch SPV Hiive, tổng giá trị cổ phần chưa niêm yết do các SPV thuộc hệ sinh thái quỹ mạo hiểm nắm giữ hiện đã lên đến hàng trăm tỷ đô la Mỹ.

Ý tưởng ban đầu của mô hình này là dân chủ hóa mảng đầu tư sở hữu tư nhân, điều vốn rất tích cực. Cho phép nhiều người chia sẻ lợi nhuận hàng tỷ đô của thị trường tư nhân rõ ràng là điều tốt, nhưng nếu thiếu quy tắc và kiểm soát hiệu quả, thị trường giao dịch cổ phần trước IPO có thể trở thành thiên đường cho kẻ lừa đảo.

2

Ai cũng muốn chen chân vào mảnh đất này.

Từ các founder startup vừa ngoài đôi mươi, luật sư chuyển ngành, quỹ đầu tư mạo hiểm nhỏ lẻ, cho đến những tổ chức tài chính kỳ cựu như Morgan Stanley, Charles Schwab chuyên cung cấp SPV cho khách hàng giàu có. Thậm chí trên Instagram, WhatsApp hay Telegram còn có những nhóm chuyên săn khách cho SPV.

Một đầu của thị trường là mạng lưới trung gian xám do cá nhân đảm nhận, một số không hề có giấy phép hoạt động. Đầu còn lại là nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm “truyền thống” coi SPV như công cụ đầu tư thường xuyên. Vòng gọi vốn giai đoạn đầu ngày càng lớn, nhà đầu tư không đủ nguồn lực thì không thể tham gia. Còn những vòng gọi vốn sau được chia thành các thương vụ chuyên biệt, nhà đầu tư được chọn công ty mình thích nhưng phải trả giá cho đặc quyền đó.

Tỷ phú Antonio Gracias, xếp thứ 32 trong Midas List năm nay, thông qua quỹ Valor Equity Partners đang sở hữu khoảng 30 tỷ USD cổ phần SpaceX qua các thực thể đầu tư đơn mục tiêu. Alex Davis của quỹ Disruptive ở Dallas đang quản lý tài sản khoảng 10 tỷ USD, chủ yếu đầu tư qua các SPV nắm cổ phần của Groq, Palantir và Shield AI.

Các tổ chức như Augment, Hiive ở vị trí trung gian trên thị trường này.

Hiive được định giá mới nhất là 650 triệu USD, dự kiến doanh thu năm 2026 đạt 120 triệu USD, tuyên bố đã có lãi. Tháng 1 năm nay, Morgan Stanley đã mua lại tổ chức trung gian SPV EquityZen ở New York. AngelList, nền tảng hỗ trợ khách xây dựng, chuyển nhượng quyền lợi SPV, đã thu về khoảng 200 triệu USD tiền phí nhờ cung cấp dịch vụ này. Sydecar, nhà cung cấp dịch vụ vận hành SPV đặt trụ sở tại Houston, đã tăng tài sản quản lý từ 3,5 tỷ USD nửa năm trước lên 5,5 tỷ USD hiện tại. Những tổ chức này góp phần hoàn thiện chuỗi tài chính xung quanh những doanh nghiệp tăng trưởng nóng — chính là “ngôi sao” của làng đầu tư mạo hiểm sẽ xuất hiện trên Midas List 2026.

Nik Talreja, đồng sáng lập kiêm CEO của Sydecar, cho biết: “Chúng tôi đã vượt qua mọi kỳ vọng trước đó.” Ông dự đoán trong 12 tháng tới, tài sản quản lý của công ty có thể tăng gấp đôi, đạt 10 tỷ USD.

Nhà đầu tư cá nhân cần đặc biệt cảnh giác. Vài năm tới, nhiều người sẽ nhận ra rằng đầu tư vào doanh nghiệp chưa niêm yết qua SPV tốn kém hơn nhiều so với nắm cổ phần trực tiếp. Mỗi lớp SPV lồng nhau sẽ cộng dồn các loại phí, cùng với lệ phí vào cửa phổ biến 5% và có thể lên tới 18%. Đó là chưa kể mô hình “2 và 20” quen thuộc trong ngành đầu tư: 2% phí quản lý, 20% chia lợi nhuận. Dĩ nhiên, không phải SPV nào cũng thu phí quản lý. Sydecar cho hay sản phẩm của họ trung bình lấy 12% lợi nhuận chia sẻ.

Tổng hợp các loại phí lại, lợi nhuận của nhà đầu tư sẽ bị bào mòn rất mạnh. Ví dụ, một người đầu tư 2 triệu USD mua cổ phần SPV ba lớp, mỗi lớp thu 2% phí quản lý và 20% chia lợi nhuận. Nếu hai năm sau công ty lên sàn, giá trị trở thành 10 triệu USD thì gần 5 triệu USD sẽ vào tay người trung gian, chưa tính thuế phí.

Rủi ro chuyển nhượng cổ phần cũng là thực tế. Các doanh nghiệp chưa niêm yết như Anthropic, Anduril và OpenAI đều đặt ra hạn chế chuyển nhượng cổ phần, nghĩa là nhà đầu tư vào SPV về cơ bản không bao giờ trực tiếp nắm cổ phần công ty, việc hiện thực hóa lợi nhuận lại càng khó.

Ngoài ra, thị trường không thiếu lừa đảo hoặc giao dịch không chuẩn mực: một số SPV chỉ giả vờ có cổ phần, nhiều hợp đồng còn không tuân thủ quy trình thành lập hợp pháp. Đã có tranh chấp pháp lý xuất hiện, và sẽ còn nhiều vụ kiện hơn nữa.

Ở một khía cạnh nào đó, làn sóng SPV năm 2026 chẳng khác gì cơn sốt SPAC vài năm về trước. Thị trường dựa trên cơ hội này sôi động, có giá trị đầu tư và hút rất nhiều vốn, song quy mô lớn đồng nghĩa kẻ gây quỹ càng dễ kiếm lời, còn chi phí do nhà đầu tư nhỏ gánh — các tranh chấp pháp lý sau này cũng làm các luật sư bận rộn. Hai mô hình này giống nhau không phải ngẫu nhiên: SPAC bản chất là một nhánh của SPV.

3

Quay lại với Augment.

Crawley kể, năm 2024 khi sàn giao dịch tiền mã hóa FTX phá sản thanh lý tài sản giá rẻ, anh và Moldvai được Anthropic cho phép mua lại cổ phần của công ty này trị giá 35 triệu USD. Sam Bankman-Fried, đồng sáng lập FTX nay đã ngồi tù, từng là nhà đầu tư sớm của Anthropic. Sau đó, Augment liên tục mua các cổ phần doanh nghiệp hot chưa niêm yết từ các quỹ mạo hiểm thông qua hợp đồng kết hợp cổ phần và trái phiếu, rồi đóng gói thành sản phẩm SPV để bán ra ngoài. Crawley tiết lộ, hiện Augment đã có lãi, phí giao dịch thường là 5%. Doanh thu công ty dù không cao nhưng tăng rất nhanh: năm 2025 dự kiến 12 triệu USD, năm nay ước đạt 40 triệu USD, năm tới đặt mục tiêu 100 triệu USD.

Crawley coi FTX là hình mẫu ngành, nhưng ẩn trong lời nói của anh lại là cảnh báo ngấm ngầm. Anh nói: “Ngành crypto từng xây dựng nên kênh giao dịch cho tài sản phi tập trung từ rất sớm. Trước khi sụp đổ, FTX đã vận hành mô hình này cực kỳ hiệu quả... Bọn họ thực sự hiểu rõ các thủ thuật trong lĩnh vực này.”

Đương nhiên, kết cục của FTX cũng cho thấy rõ một điều: khi hoạt động tài chính không dựa trên nền tảng tín nhiệm, cuối cùng sẽ dẫn đến thảm họa.

Matt Grimm, từng đồng sáng lập doanh nghiệp máy bay không người lái quân sự Anduril cùng Palmer Luckey, đã nêu lên sự hỗn loạn của ngành ở một buổi podcast gần đây: “Ở Mỹ có bao nhiêu nhà đầu tư nghĩ rằng mình đang nắm giữ cổ phần SpaceX, nhưng thực tế bạn trai mới của người bạn cùng phòng cũ của họ lại đem tiền đó đi tiêu xài ở Miami?”

Tháng 4 năm nay, Jeff Weinstein của quỹ đầu tư FJ Labs New York nhận được tin nhắn WhatsApp từ một công ty lạ, chào bán cổ phần Anthropic tổng giá trị lên tới 2 tỷ đô la. Định giá mà đối phương đưa ra rơi vào khoảng 800 tỷ đến 1,000 tỷ USD, gần gấp ba định giá vòng gọi vốn trước của công ty AI này. Ngoài ra còn yêu cầu thanh toán trước 10% phí dịch vụ.

Weinstein yêu cầu truy xuất thêm thông tin, đối phương nói đây là SPV lớp đơn, tức thực thể sẽ trực tiếp nắm cổ phần. Họ đưa luôn một thư định hướng, yêu cầu ký trong ngày và phải cung cấp bằng chứng về vốn. Anthropic quy định rõ, SPV không được mua cổ phần của họ nếu chưa có phép, mọi chuyển nhượng riêng đều không hợp lệ. Thế là Weinstein yêu cầu bên bán cung cấp tên chủ sở hữu thực sự, cũng như xác nhận quyền mua cổ phần theo round vốn mới của Anthropic, nhưng không nhận được phản hồi. Không chắc mình sẽ nhận được gì, cuối cùng ông đã từ chối thương vụ này.

Weinstein nói: “Điều gây khó chịu nhất là bên kia dám nói dối trắng trợn.” Ông lo ngại với kiểu thúc ép này, nhà đầu tư cá nhân dễ bỏ qua bước xác thực kỹ lưỡng các cơ hội đầu tư đó.

Sự việc này cũng phơi bày rủi ro cốt lõi của mô hình: nhà đầu tư SPV hầu như không thể xác minh chủ sở hữu cuối cùng của những cổ phần này.Nữ youtuber chuyên về đầu tư Ellen Tang cũng từng có ý định đầu tư vào Groq qua SPV của Hiive vào tháng 11 năm ngoái, cô đặt ra câu hỏi tương tự và nhận được trả lời “không thể tiết lộ thông tin này”.

Weinstein khuyên các nhà đầu tư cần làm rõ một việc: “Người giao dịch với bạn, họ chỉ định làm trung gian ăn chia phải không?” Theo ông, phần lớn trong ngành đều như vậy. “Có đến một nửa, thậm chí hơn, không có giấy phép môi giới hợp pháp. Quy trình lập SPV hoàn toàn là lừa đảo, hoặc sai luật.”

4

Tiền lệ điển hình nhất đến nay là Linqto.

Công ty ở Bay Area này thành lập từ 2010, đỉnh điểm quản lý trên 500 triệu USD cổ phần tư nhân chưa niêm yết, phần lớn liên quan tới doanh nghiệp tiền mã hóa Ripple. Linqto từng tung ra sản phẩm nghe như “nhà trời rơi xuống”: nhà đầu tư chỉ cần tối thiểu 1000 USD là có thể mua cổ phần chưa niêm yết SpaceX, Anthropic, Ripple cùng hàng trăm công ty khác, mà nền tảng còn cam kết miễn phí quản lý, không chia lợi nhuận.

Tuy nhiên, Linqto dính vào hàng loạt vụ kiện tụng. Có cả vụ kiện tập thể nhắm vào cựu CEO Bill Sarris và vụ kiện whistleblower do cựu Chief Revenue Officer Geno Zawrotny khởi xướng — người này nay đã về làm cùng Crawley tại Augment. Cơ quan SEC, Bộ Tư pháp Mỹ và FINRA cũng đã vào cuộc điều tra Linqto. Các cáo buộc với lãnh đạo cũ gồm: tuyên bố gian dối rằng nhà đầu tư có thể mua trực tiếp cổ phần công ty trước niêm yết, thực tế lại bán quyền lợi SPV lập không đúng quy định; quảng bá “không phí ẩn”, thực tế lại chặt chém, có khi đội giá hơn 150%; thuê influencer tạo hiệu ứng thiếu hụt, khiến nhà đầu tư nhỏ lo sợ bỏ lỡ, thổi phồng các kênh đầu tư hiếm vào doanh nghiệp chưa niêm yết.

Năm ngoái, đội ngũ quản lý mới tiếp quản công ty. Nhóm này nhanh chóng nhận thấy mô hình cũ không thể tiếp tục, và lập tức xin tòa bảo hộ phá sản. CEO hiện tại Dan Siciliano nói thẳng: “Ngay từ khi thành lập, công ty này đã hoạt động mập mờ, lừa khách hàng.”

Siciliano dừng các giao dịch liên quan, chuyển tài sản của chủ nợ Linqto sang nền tảng giao dịch thứ cấp Forge thuộc Charles Schwab và quản lý tài sản toàn cầu Vanda. Tháng 2 năm nay, đề án tái cấu trúc phá sản của Linqto được tòa chấp thuận, dự kiến hoàn tất trong vài tuần tới.

Rainmaker Securities, một môi giới hợp pháp có giấy phép FINRA, bị lôi vào vụ kiện tập thể Linqto nhưng vẫn là ông lớn trong ngành giao dịch SPV. Công ty phủ nhận mọi cáo buộc, đang xin tòa bác đơn kiện. Trước đây, tổ chức này từng bị phạt vì thông tin gây hiểu nhầm, không lưu đủ hồ sơ rà soát, nhưng luôn phủ nhận vi phạm.

Rainmaker quả quyết kinh doanh hợp pháp, chưa từng có nhà đầu tư nào khiếu nại lên FINRA. Người phát ngôn nói: “Không phải mọi giao dịch SPV chứng khoán tư nhân đều được Rainmaker hay môi giới có giấy phép xử lý, vì vậy một số giao dịch sẽ không tuân theo cùng tiêu chuẩn kiểm toán, tuân thủ, lưu hồ sơ.”

Tháng 5 vừa rồi, Anthropic công bố danh sách tám trung gian SPV không được phép mua bán cổ phần của họ, trong đó có các nền tảng lớn như Hiive và Sydecar, đồng thời cấm hoàn toàn mọi SPV mua cổ phần mới (Sydecar sau đó đã được rút khỏi danh sách cấm). Dù vậy, hơn 25% các thực thể SPV do Hiive vận hành vẫn đầu tư vào cổ phần Anthropic, tổng giá trị hơn 150 triệu đô. Còn Sydecar cũng có tới 44 thực thể SPV mang tên Anthropic.

Về sự việc này, Desai của Hiive đáp lại trên X: “Chúng tôi chỉ hỗ trợ chuyển nhượng khi có sự chấp thuận từ doanh nghiệp.” Ông nhấn mạnh công ty cam kết “tạo dựng thị trường minh bạch, quy củ cho lĩnh vực tư nhân, mục tiêu chính là giải quyết các vấn đề hiện nay”. Sydecar thì tuyên bố mình chỉ cung cấp dịch vụ vận hành, không tham gia mua bán chứng khoán.

OpenAI và Anduril cũng đặt ra quy định: cấm chuyển nhượng cổ phiếu trên thị trường thứ cấp nếu không có giấy phép công ty. Nhưng giao dịch ngầm vẫn tiếp diễn. Hiive không nắm cổ phần của hai doanh nghiệp này nhưng dường như vẫn tích cực kết nối khách cho các thương vụ, với phí dịch vụ cao nhất lên đến 6,8%. Trên AngelList, ít nhất có sáu tổ chức hợp tác công khai tuyên bố sở hữu quyền đầu tư OpenAI. Khi SpaceX chuẩn bị lên sàn, họ đang dần loại bỏ các nhà đầu tư SPV khỏi sổ cổ đông.

Điều này có nghĩa nhiều nhà đầu tư mua SPV vẫn nghĩ mình gián tiếp sở hữu cổ phần của các doanh nghiệp nổi tiếng, nhưng cuối cùng lại phát hiện công ty không công nhận giao dịch này. Nếu may mắn, cổ đông gốc chốt lời sau IPO và lợi nhuận sẽ được phân phối về các cấp SPV, nhưng cũng có thể không được nhận gì cả. Nếu rủi ro, công ty tuyên bố chuyển nhượng vô hiệu, cổ phiếu vào tay đầu tư coi như mất trắng và chỉ còn cách đưa lên tòa án Delaware phân xử.

Một số người bán SPV đã vướng lao lý. Tháng 1 năm nay, ba trung gian tại New York thừa nhận tội lừa đảo: đội giá SPV doanh nghiệp chưa niêm yết, kiếm chênh hàng triệu đô và cùng kêu gọi hơn 1.000 nhà đầu tư rót tổng cộng 185 triệu USD. Trước đó một tháng, Bộ Tư pháp Mỹ khởi tố một người New York vì giả mạo có quyền đầu tư vào Anduril, bán các quyền SPV liên quan. Năm 2023, một người ở Manhattan bị kết án khi dùng tiền đầu tư cho SPV mua máy bay riêng, xe Chevrolet Corvette.

5

Hiện tại, đủ loại thành phần vẫn tiếp tục đổ xô vào thị trường SPV.

Max Avery, ở Fort Smith, Arkansas, kể về mình: từng mê máy tính từ nhỏ, kinh doanh vũ khí ở Ploiești Romania, rồi làm xây dựng nhưng không suôn sẻ, cuối cùng chuyển sang SPV. Người đàn ông 40 tuổi này lấy tên chính thức là Maximus Tyrannus Avery theo nhân vật phim Gladiator và từng tuyên bố đã bán một súng bán tự động quý hiếm cho Elon Musk.

Giờ ông lấn sân sang thị trường tư nhân, điều hành một nền tảng đầu tư tài sản số, xây dựng cộng đồng Discord 15.000 thành viên để chia sẻ cơ hội đầu tư SPV. Ông soạn một cẩm nang hướng dẫn mọi người gây quỹ, đầu tư SPV, và chính ông đã huy động được khoảng 10 triệu USD. Ông định áp dụng mức phí chuẩn của ngành tư nhân: 2% phí quản lý/năm và 20% chia sẻ lợi nhuận.

SpaceX dự kiến lên sàn tháng 6, lúc đó những người say mê SPV kiểu Avery sẽ đối mặt với bài kiểm tra đầu tiên. Nếu nhóm nhà đầu tư SPV lồng nhiều lớp này thực sự có thể thu hồi vốn thành công, giới này sẽ nổi lên như những người có con mắt tinh tường và thị trường sẽ định hình lâu dài. Nhưng nếu hàng ngàn vụ kiện nổ ra, lợi nhuận đều rơi hết vào túi trung gian, thị trường sẽ dậy sóng đòi hỏi siết kiểm soát.

Dù kết quả ra sao, hệ thống hiện tại vốn đã manh mún hỗn loạn đầy bất cập: mỗi công ty tự quy định cách quản lý SPV, tiêu chuẩn tiếp nhận nhà đầu tư, hạn chế chuyển nhượng — và thi hành lại khác nhau. Một hệ thống xộc xệch thiếu chuẩn mực như vậy cực kỳ dễ phát sinh tiêu cực, vi phạm.

Avery cùng nhiều người cổ xuý SPV cho rằng nên token hóa quyền lợi SPV để giải quyết vấn đề. Dù không chuyển nhượng được cổ phần gốc, nhà đầu tư vẫn có thể phát hành token blockchain để chuyển nhượng. Đã xuất hiện token crypto gắn với Anthropic được giao dịch trên thị trường thứ cấp với định giá vượt quá một nghìn tỷ USD.

Ý tưởng này đang rất thịnh hành và có thể xuất phát từ thiện chí, nhưng lĩnh vực crypto vốn đầy rẫy lừa đảo và mất an toàn, gần như không có kiểm soát rủi ro nên token hóa càng làm tình hình thêm rối loạn. Muốn dùng “độc trị độc”, lấy giải pháp phi thực tế đối phó với vấn đề vốn bản chất đã phi thực tế thì khó lòng khắc phục triệt để. Chờ đợi tiền mã hóa hoặc token hóa cứu nguy thị trường này ư? Thôi, tỉnh lại đi.