Chiến tranh Trung Đông + Siêu El Niño! UBS cảnh báo: Lạm phát thực phẩm ở châu Á có thể tăng nhiệt toàn diện

Giá thực phẩm châu Á đang đối mặt với áp lực kép. Các nhà phân tích của UBS đưa ra cảnh báo, hiện tượng khí hậu El Niño cùng tác động của giá phân bón do xung đột Trung Đông đang đồng thời lan rộng, có thể đẩy lạm phát châu Á tăng đáng kể từ cuối năm nay cho đến năm 2027.

Báo cáo do Leigha Miyata dẫn đầu của UBS cho biết, xác suất xuất hiện El Niño trong khoảng từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2026 đã tăng lên 82%, và xác suất kéo dài từ tháng 12 năm 2026 đến tháng 2 năm 2027 còn cao hơn, đạt 96%. Điều này có nghĩa là những khu vực sản xuất nông nghiệp chính ở châu Á có thể đối mặt với rủi ro hạn hán, ảnh hưởng đến năng suất các loại cây trồng chủ chốt như lúa gạo.

Trong khi đó, chỉ số giá thực phẩm của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) trong tháng 4 đạt mức trung bình 130,7 điểm, tăng 1,6% so với tháng trước và ghi nhận tháng tăng thứ ba liên tiếp. Giá gạo trắng Thái Lan đã tăng 20% chỉ trong tháng 5, mức tăng hàng tháng lớn nhất kể từ năm 2008, còn hợp đồng tương lai gạo Chicago cũng tăng 15% trong tháng trước.

Các tín hiệu này cho thấy, áp lực lạm phát thực phẩm đã xuất hiện ở nhiều nền kinh tế châu Á. Lạm phát tại Philippines đã tăng mạnh từ 2,3% trong tháng 2, 3,9% trong tháng 3 lên 7,1% trong tháng 4; Thái Lan cũng chuyển từ trạng thái giảm phát hồi tháng 2 và 3 sang mức lạm phát 2,9% trong tháng 4. Các nhà kinh tế UBS dự đoán, lạm phát châu Á sẽ tiếp tục tăng do ảnh hưởng của hiệu ứng so sánh cơ sở.

Xác suất El Niño tăng cao, mùa màng Nam Á và Đông Nam Á đứng trước nguy cơ

Theo dữ liệu từ Cục Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA), xác suất El Niño kéo dài từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 đã gần như chắc chắn. Miyata chỉ ra trong báo cáo rằng, lịch sử cho thấy trong thời kỳ El Niño, nhiệt độ tại Indonesia và miền bắc Australia sẽ cao bất thường, lượng mưa ở Nam Á và Đông Nam Á giảm, trực tiếp đe dọa đến mùa màng nông nghiệp.

Nếu El Niño diễn ra đúng dự báo, UBS dự kiến ảnh hưởng của hạn hán sẽ tác động đến mùa thu hoạch tại Nam Á và Đông Nam Á từ tháng 9 năm 2026 đến tháng 4 năm 2027. Báo cáo đặc biệt nhấn mạnh Thái Lan và Ấn Độ sẽ chịu tác động tiêu cực rõ rệt nhất ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời các nước nhập khẩu lương thực như Nhật Bản cũng sẽ phải đối mặt với áp lực giá nhập khẩu cao hơn.

Ngoài ra, nếu xuất hiện "siêu El Niño", nhiệt độ thường ở mức thấp tại Hàn Quốc và Nhật Bản có thể bị đảo ngược, xuất hiện tình trạng nắng nóng cực đoan và mưa lớn, làm rối loạn thêm sản xuất nông nghiệp trong khu vực.

Tác động giá phân bón đang lan truyền dọc chuỗi cung ứng

Kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát, giá phân bón liên tục chịu áp lực. Theo UBS, giá urê dù đã giảm khoảng 190 USD/tấn (tương đương 23%) so với đỉnh tháng 4, nhưng tổng mức tăng kể từ khi căng thẳng Iran leo thang vẫn đạt 23%. Giá amoniac giữ xu hướng ổn định ở mức cao, giá dung dịch ammonium nitrate (UAN) cũng ổn định.

Nhóm phân tích hóa chất của UBS cho biết, thị trường đã vượt qua giai đoạn căng thẳng nguồn cung theo mùa, quý II có thể là đỉnh giá trong năm. Tuy nhiên, do thương mại bị hạn chế và năng lực sản xuất bị bó hẹp, tình trạng cung thiếu cầu về cơ bản sẽ tiếp diễn, hỗ trợ cho giá phân bón duy trì trên đường chi phí vào nửa cuối năm 2026 đến năm 2027. Báo cáo cũng nhấn mạnh, tác động thực sự của chi phí phân bón tăng lên sản lượng cây trồng dự kiến sẽ dần lộ rõ từ tháng 4 năm 2027.

Bên cạnh đó, giá bao bì nhựa tại Nhật Bản được báo cáo đã tăng từ 20% đến 30%, chi phí vận chuyển cũng gia tăng. Những yếu tố này dự kiến sẽ tiếp tục đẩy giá bán lẻ thực phẩm tăng cao, song hiện tại vẫn chưa phản ánh hết vào số liệu lạm phát của Nhật Bản.

Tác động lan tỏa đến tài sản từ El Niño: Từ đường đến than nhiệt

Báo cáo UBS đã tổng hợp các tác động tiềm ẩn của El Niño lên nhiều loại tài sản. Trong lĩnh vực nông nghiệp, cung cầu đường toàn cầu bị thắt chặt kết hợp với vị thế bán khống lớn của các nhà đầu cơ, nếu El Niño làm gián đoạn mùa gió mùa Ấn Độ, sản lượng đường có thể giảm 3-8 triệu tấn so với cùng kỳ, đẩy giá tăng đột biến.

Trong lĩnh vực năng lượng, nhiệt độ cực đoan sẽ thúc đẩy nhu cầu điện tại châu Á, đặc biệt là cho làm mát, từ đó kéo theo nhu cầu và nhập khẩu than nhiệt tăng, làm căng thẳng nguồn cung thị trường vận tải biển. Đồng thời, sản lượng thủy điện tại Mỹ Latinh và châu Phi có thể giảm do lượng mưa giảm, càng làm tăng thêm nhu cầu than.

Chính sách ứng phó đã phát huy hiệu quả, nhưng xu hướng lạm phát tăng khó đảo ngược

Các nhà kinh tế UBS chỉ ra rằng, sau khi nổ ra xung đột Iran, nhiều nền kinh tế châu Á đã kịp thời áp dụng các biện pháp chính sách, phần nào hạ nhiệt các số liệu lạm phát ban đầu. Tuy nhiên, báo cáo cũng khẳng định, lạm phát sẽ tiếp tục tăng cao trong thời gian tới.

Theo số liệu hiện tại, ngoại trừ Indonesia và Nhật Bản, lạm phát đều có chiều hướng tăng ở các nền kinh tế lớn tại châu Á. Giá hợp đồng tương lai ngô kể từ khi bùng phát xung đột Iran đã tăng khoảng 4% và 5% lần lượt trong năm 2026 và 2027. Tại Nhật Bản, tốc độ tăng lạm phát thực phẩm theo năm đã giảm nhẹ từ 4,6% trong tháng 4 xuống 4,1% trong tháng 5, nhưng so với tháng liền trước vẫn tăng 0,3%. UBS dự báo chỉ số CPI toàn quốc Nhật Bản tháng 5 sẽ tăng nhẹ từ mức 1,4% của tháng 4 lên 1,5%, tháng 4 có thể là đáy giai đoạn của chu kỳ lạm phát lần này.

Tổng thể, tác động của giá năng lượng và phân bón tăng, rủi ro khí hậu El Niño cùng hiệu ứng cơ sở cộng hưởng sẽ khiến lạm phát thực phẩm châu Á đối mặt với áp lực tăng liên tục từ nửa cuối năm 2026 đến năm 2027, mang lại những rủi ro không thể bỏ qua đối với người tiêu dùng, định hướng chính sách của ngân hàng trung ương cũng như giá các loại tài sản trong khu vực.