Từ chối “luôn luôn đúng”: Phân tích lại những sai lầm thực tế [Đối thoại với Peifengke - Phần sau]

Trò chuyện với Chen Dapeng của Peifengke (Phần 2)｜Từ chối “luôn đúng”: Nhìn lại những sai lầm thật sự

Trong những năm gần đây, nhiệt huyết đầu tư vào kim loại quý và kim loại màu ngày càng tăng. Vào ngày 15 tháng 3 năm 2026, Wallstreetcn hợp tác với Chen Dapeng của Peifengke tổ chức lớp học “Hiểu vàng bạc đồng: Mô hình định giá kim loại toàn cầu mới”, được thị trường đánh giá cao. Để giúp mọi người hiểu rõ hơn logic nền tảng phía sau thế giới hàng hóa, chúng tôi và thầy Chen Dapeng đã phối hợp ra mắt chuyên mục thường niên “Dapeng Nói”, đồng hành cùng người dùng từ chiều sâu ngành đến logic tài chính, nhìn xuyên suốt sự thật nền tảng của thị trường hàng hóa.

Bài này là phần trò chuyện với thầy Chen Dapeng ghi hình vào tháng 3/2026: “Từ chối ‘luôn đúng’: Nhìn lại những sai lầm thật sự”, hy vọng có thể giúp mọi người hiểu hơn về thị trường phức tạp này.

"Chênh lệch nhiệt độ" giữa thương mại vật chất và thị trường tài chính lớn đến mức nào?

Chúng ta cần nhận thức rằng phương pháp ra quyết định của các bên tham gia là khác nhau. Đơn cử: vào dịp Thanh minh, tháng 4/2025, Trump công bố tin tức tăng thuế quan. Lúc đó, mọi người chứng kiến ông ấy đưa ra bảng thông báo, ban đầu nói 10% thuế, sau lại thấy dường như tối thiểu cũng là 10%. Toàn bộ tâm lý vĩ mô trở nên cực kỳ bi quan.

Sau dịp lễ quay lại, giá đồng trên thị trường LME mở cửa gần 8.000 đô. Nếu bạn hỏi các nhà đầu tư vĩ mô, dưới sự kiện tiêu cực lớn như vậy, gần như không ai dám mạnh dạn mua lên ở vị trí đó. Thực tế, tiếng nói vĩ mô lúc ấy rất bi quan.

Nhưng vào sáng đó, giá đồng tăng vọt 10%, ai thực sự là người mua vào? Đó là một số doanh nghiệp sản xuất hạ nguồn. Họ thể hiện sự nhiệt tình lớn tại mức giá này và bắt đầu kiên định “chốt giá” mua hàng.

Lý do là bởi trước đó, tồn kho toàn ngành thực ra không cao. Đầu 2025, mọi người không dự báo nhu cầu sẽ quá tốt, cộng với yếu tố thuế quan khiến một phần tồn kho chuyển sang Mỹ. Thế nên, khi nhà đầu tư Trung Quốc thấy giá giảm sâu, các doanh nghiệp hạ nguồn nhận ra tồn kho của mình không đủ và đơn hàng vẫn ổn định, nên họ quyết đoán điểm giá.

Nhìn lại, lựa chọn của nhà đầu tư hạ nguồn lại rất đúng, trong khi các nhà đầu tư vĩ mô chần chừ. Trong lúc phân vân nhất, người bắt đáy có thể không hiểu lắm về logic vĩ mô, anh ta chỉ đơn giản thấy tồn kho không đủ, đơn hàng vẫn còn. Dù phải đối mặt thuế quan, nhu cầu cuối cùng ở Mỹ vẫn nói với khách hàng Trung Quốc: chỉ cần còn linh kiện, thuế chúng tôi chịu, vẫn cần giao hàng.

Ví dụ này cho thấy, trong thế giới hiện tại, muốn dựa vào kinh nghiệm cũ để ra quyết định là rất khó, thậm chí có thể sai lầm. Ta cần cố gắng hiểu logic ra quyết định của các nhà đầu tư khác nhau:

Doanh nghiệp hạ nguồn: Khi tồn kho không đủ, đơn hàng dồi dào, họ không bàn vĩ mô, chỉ cần giá hợp lý là chốt ngay.

Nhà đầu tư vĩ mô: Họ coi trọng các sự kiện biểu tượng. Chẳng hạn tháng 3/2024, khi số liệu lạm phát còn cao nhưng Powell chọn hạ lãi suất, phái vĩ mô bắt đầu hành động.

Cá nhân tôi khuyên bạn nên trao đổi với nhiều bên tham gia khác nhau để có cái nhìn đa chiều về cùng một thị trường. Nếu bạn xây dựng được hệ thống trong đầu như “nếu tôi là vĩ mô thì tôi nhìn thế nào”, “nếu tôi là hạ nguồn tôi xem chỉ số gì” — quyết định của bạn sẽ đáng tin hơn nhiều.

Ngày nay, hãy nói chuyện với bạn bè trong ngành, ăn uống, uống rượu để hiểu họ nghĩ gì — hiệu quả hơn nhiều so với chỉ dùng kinh nghiệm lịch sử hoặc phán đoán cá nhân để giao dịch.

Bài học phá vỡ thiên kiến kinh nghiệm: Hiểu logic kiếm tiền của phía đối lập

Trước tiên, tôi nghĩ thị trường hàng hóa luôn có một điều xác định, đó làbảng cân đối cung cầu. Tất cả những ai làm hàng hóa đều không thể bỏ qua.

Thành thật mà nói, tôi không phải là chuyên gia về vẽ bảng cân đối. Lý do tôi nhấn mạnh nó là dù tôi vẽ chưa tốt, vẫn cảm thấy nó quan trọng. Tôi rất tôn trọng những ai tính toán bảng cân đối cung cầu cực kỳ chuẩn xác. Trong các buổi giao lưu trước đây, chúng tôi cũng đồng ý rằng so với một số nhà phân tích nam nóng vội thì nhiều nhà phân tích nữ giỏi lại cẩn trọng và thực tế hơn về số liệu. Nếu gặp được nhà phân tích xuất sắc như vậy, nhất định nên trân trọng.

Bảng cân đối cung cầu luôn thay đổi, không chỉ về số liệu mà cả người tham gia cũng thay đổi.

Lấy vàng làm ví dụ, lượng cung toàn cầu mỗi năm khoảng 4.800 đến 5.000 tấn. Trước năm 2022, mua vàng của ngân hàng trung ương có thể chưa đến 500 tấn, sau 2022 con số này lên 1.000 tấn. Đây là điển hình của sự thay đổi cấu trúc—một “người chơi” lớn đã tăng gấp đôi lượng mua. Mặc dù động lực mua vàng của ngân hàng trung ương có thể bắt nguồn từ địa chính trị hay các yếu tố cấu trúc, nhưng không hề vượt ra khỏi phạm trù của bảng cân đối cung cầu.

Vì vậy tôi có một cái nhìn đơn giản: Khi bạn thấy một thứ gì đó vượt ngoài hiểu biết cũ, có thể chỉ là do “cấu trúc giao dịch” thay đổi, nhưng hiếm khi vượt ngoài vị trí “cung cầu”.

Nhiều khi kinh nghiệm lại trở thành gánh nặng vì não bộ con người thích đơn giản hóa quy trình. Khi bạn không hiểu rõ một chuyện gì đó mà cũng không có kênh để làm rõ, bạn sẽ dùng một kết luận đơn giản để “bảo vệ” bản thân.

Ví dụ, thấy giá cao liền nghĩ “có áp lực”. Nhưng thực ra, bạn nên đến hiện trường hỏi thật: “Anh bạn, sao cần nhiều tồn kho thế?” Chúng ta phải hiểu, không ai đến thị trường để lỗ cả, mỗi người đều vận hành theo con đường kiếm tiền mà họ tin tưởng.

Ở thị trường, có những người tưởng tượng kiếm tiền nhưng chưa chắc thành. Đó là trò chơi đối đầu giữa mua và bán. Nhưng bạn không thể vì không hiểu, hay vì người kia là đối tác ngược chiều, rồi phớt lờ họ hoặc chỉ dán một nhãn đơn giản cho đối thủ.

Biện pháp dễ nhất và nhưng cũng vô dụng nhất là hạ thấp đối thủ giao dịch, theo kinh nghiệm của tôi, điều này hoàn toàn vô nghĩa. Điều cốt lõi là: Bạn phải hiểu vì sao họ nghĩ logic giao dịch của họ sẽ kiếm được tiền? Vì sao bạn lại nghĩ rằng suy nghĩ của họ là sai?

Khám phá logic của từng người chơi trên bảng cân đối cung cầu và logic giao dịch của họ, đó là chủ đề muôn thuở của ngành chúng ta. Chỉ là ở từng thời kỳ sẽ có người chơi khác nhau. Đừng nghĩ quen “A” hay “B” là đủ, vì bất cứ lúc nào cũng sẽ có “C”, “D” mới gia nhập.

Vì vậy, duy trì giao lưu thường xuyên, kết bạn mới trong ngành, cùng đi chơi, uống rượu — đó mới là con đường bắt buộc để hiểu họ nghĩ gì.

Khi mô hình định giá truyền thống đụng thế giới "dễ gãy"

Nếu cho tôi nói, tôi nghĩ “tồn kho, basis, lợi nhuận” là chỉ số cốt lõi mà mọi nhà đầu tư hàng hóa đều tập trung, đồng thời quan sát hình dạng đường giá. Ở Trung Quốc, chúng ta có một hệ thống rất hoàn thiện: giảm tồn kho chủ động, giảm tồn kho bị động, bổ sung tồn kho chủ động, bổ sung tồn kho bị động. Tôi nghĩ đây là hệ thống tuyệt vời, giúp ta hiểu thị trường đang ở trạng thái nào.

Vài năm nay, khung này vẫn hữu ích, nhiều hàng hóa vẫn tuân theo logic này. Nhưng hiện nay, chúng ta thấy hiện tượng mới: Trong ngắn hạn, vị thế và khối lượng giao dịch sẽ bùng nổ rất nhanh do một số sự kiện đột phát (như gián đoạn nguồn cung hoặc diễn biến ép mua). Trong khung truyền thống “tồn kho-basis-lợi nhuận”, chúng ta hiếm khi coi sự kiện đột biến là hạng mục chính. Trước đây mọi người nghĩ tồn kho cao thì áp lực giá, hoặc lợi nhuận biến động theo chu kỳ, nhưng ít ai chủ động chú ý tại sao vị thế lại tăng vọt đột ngột.

Tôi nghĩ, trong thế giới địa chính trị dễ gãy ngày nay, những hàng hóa tập trung nguồn cung luôn sẽ gặp vấn đề vào thời điểm “hợp lý”. Quay lại câu nói đầu: Mỗi người vào thị trường đều muốn kiếm tiền.

Do đó, chúng ta cần kết hợp vị thế, dữ liệu giao dịch và các điểm “đứt gãy” về địa chính trị lại với nhau. Ví dụ như Indonesia ở châu Á, Congo ở châu Phi hoặc Trung Đông phức tạp. Khi những nơi này vốn đã mong manh, cùng lúc đường chu kỳ hàng hóa rơi vào điểm bổ sung hay giảm tồn kho đặc biệt, sức ảnh hưởng của sự kiện bất ngờ sẽ bị phóng đại vô hạn.

Với tôi, sự kiện đột biến có thể xảy ra vào bất cứ thời điểm nào, nhưng chỉ khi xảy ra ở thời điểm đặc biệt, tác động tới thị trường mới lớn hơn cả.

Mục tiêu của chúng ta là, thông qua dữ liệu vị thế và giao dịch kết hợp với dự đoán về các loại có tính tập trung nguồn cung và nhạy cảm địa chính trị, tích hợp dữ liệu mới vào khung truyền thống. Đặc biệt, khi giá của một số hàng hóa rớt mạnh, thị trường cực kỳ bi quan, curve trong contango sâu, kỳ vọng nhu cầu cực thấp, nếu lúc đó xảy ra biến đổi chính trị hay chính sách nguồn cung khiến vị thế tăng, ta nên nhìn nhận thế nào?

Thẳng thắn mà nói, trong khung cũ, ta chưa có cơ chế hoàn chỉnh dự báo và ứng phó sự kiện đột biến kiểu này. Nhưng tôi nghĩ có thể kết hợp các ví dụ thực tế của vài năm qua — như cuộc chơi đồng năm 2024, bạc năm 2025, và vàng tháng 1/2026 — để thảo luận sâu và kiểm nghiệm lên các loại hàng hóa tương lai.

Từ chối “luôn đúng”: Nhìn lại những sai lầm thật sự

Tôi rất biết ơn Wallstreetcn, bởi chia sẻ các sai lầm trong quá khứ là điều tôi muốn nhất. Trong môi trường internet hiện nay, chúng ta thường thấy nhiều hơn các câu chuyện “từ chiến thắng đến chiến thắng”, nhưng tôi không muốn làm thế. Tôi sẵn sàng chia sẻ những sai lầm mình từng phạm. Theo tôi, bản thân sai lầm không đáng sợ, chỉ cần sau đó bạn bù đắp và kiếm lại được, lỗi lầm đó trở thành vốn liếng trưởng thành. Tôi không muốn xây dựng hình tượng “luôn đúng”, bởi nhiều kinh nghiệm của chúng tôi thực chất học từ sai lầm mà ra.

Là thế hệ 9x, khi tiếp xúc với các nhà đầu tư trẻ 10x, tôi thấy rõ thế hệ mới trưởng thành hơn khi nhìn nhận vấn đề “sai lầm” so với thế hệ trước.

Tôi mong muốn thông qua cơ hội này, tái hiện chân thật những lần giằng co trong giao dịch: Khi yếu tố mua/bán đều có lý, điều gì khiến ta chọn tin bên này hơn bên kia? Kết quả cho thấy quyết định nào là đúng, quyết định nào do điểm mù logic dẫn đến sai lầm?

Tôi rất biết ơn vì vào ngành từ 2016, khi đó internet và môi trường ngành còn cởi mở. Ví dụ, Daily Observations của Ray Dalio chỉ cần tìm kiếm là học được.

Nhưng thế giới ngày nay đã trở nên khép kín hơn, xã hội ngày càng sợ sai lầm. Cá nhân tôi rất sẵn sàng thừa nhận lỗi của mình, điều đó không hề tệ. Khóa học này, thay vì khoe mình “hay ho” thế nào, thực chất là câu chuyện về một người từng trải nếm đủ thất bại, nhiều lần mắc sai, cuối cùng nhờ thầy cô và bạn bè giúp đỡ mà tìm ra đường đúng.

Tôi rất mong sau khi các bạn nghe, nhìn nhận nội dung này, chúng ta sẽ cùng thúc đẩy xây dựng một môi trường xã hội thành thật, bao dung, dám nhận lỗi hơn. Tôi không muốn sống trong một nơi “luôn đúng”, vì điều đó chỉ mang lại hậu quả thảm họa.