Cơn bão trái phiếu lan rộng toàn cầu, nhiều quốc gia bị bán tháo trái phiếu

Vào tháng 3, quy mô tổng số trái phiếu kho bạc Mỹ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ đã giảm xuống. Bước sang tháng 5, làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu toàn cầu đã từ một sự điều chỉnh cục bộ tập trung vào trái phiếu Mỹ, nâng cấp thành sự cộng hưởng đồng thời trải dài Bắc Mỹ, Châu Á và Châu Âu. Điểm khởi đầu của làn sóng bán tháo này chính là sự phục hồi trên diện rộng của dữ liệu lạm phát.

Vào ngày 18 tháng 5 theo giờ địa phương, Bộ Tài chính Mỹ đã công bố báo cáo dòng vốn quốc tế mới nhất (TIC), cho thấy quy mô trái phiếu Mỹ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trong tháng 3 đã giảm 138,4 tỷ USD so với tháng trước. Đây là sự sụt giảm đáng kể đầu tiên kể từ tháng 2 khi các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trái phiếu Mỹ đạt mức cao kỷ lục. Đồng thời, chỉ số trái phiếu kho bạc Mỹ của Bloomberg trong tháng 3 đã giảm mạnh 1,7%, đánh dấu mức giảm lớn nhất hàng tháng kể từ đầu năm 2024.

Như một hình ảnh thu nhỏ, dưới ảnh hưởng cộng hưởng của kỳ vọng lạm phát nóng trở lại, lo ngại tài chính gia tăng và các cú sốc địa chính trị, thị trường trái phiếu toàn cầu lại chứng kiến làn sóng bán tháo trong vài phiên giao dịch gần đây.

Ngày 18/5, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng vọt lên 2,8%, mức cao nhất trong gần 30 năm; lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt qua ngưỡng tâm lý 5%, cao nhất kể từ năm 2007.

Trái phiếu Mỹ bị bán tháo tập trung trong tháng 3

Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ, trong tháng 3, tổng số trái phiếu kho bạc Mỹ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ đã giảm từ 9,49 nghìn tỷ USD trong tháng 2 xuống 9,35 nghìn tỷ USD, giảm 138,4 tỷ USD chỉ trong một tháng. Trong đó, Nhật Bản - quốc gia nắm giữ trái phiếu Mỹ lớn nhất nước ngoài, đã giảm 47,7 tỷ USD, xuống còn 1,19 nghìn tỷ USD; Trung Quốc, quốc gia nắm giữ lớn thứ hai, giảm khoảng 41 tỷ USD, còn 652,3 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ năm 2008. Đáng chú ý, các tài khoản chính thức nước ngoài chủ yếu do ngân hàng trung ương các nước nắm giữ, đã bán ròng tổng cộng 108,7 tỷ USD trái phiếu Mỹ trong tháng 3, chiếm phần lớn mức giảm chung. Chỉ số trái phiếu kho bạc Mỹ của Bloomberg trong tháng này đã giảm 1,7%, là mức giảm lớn nhất hàng tháng kể từ đầu năm 2024.

Chuyên gia kinh tế trưởng toàn cầu của Chứng khoán Ngân hàng Trung Quốc Quản Thao chỉ ra, nguyên nhân chính khiến vị thế nắm giữ trái phiếu Mỹ của nhà đầu tư nước ngoài giảm trong tháng 3 là do lợi suất tăng dẫn đến định giá giảm. Trong tháng 3, do giá năng lượng tăng vọt và kỳ vọng lạm phát nóng lên, lợi suất trái phiếu 10 năm của Mỹ tăng mạnh 38 điểm cơ bản lên 4,32%. Quản Thao giải thích, dữ liệu TIC về trái phiếu Mỹ được đo theo giá trị thị trường, khi lợi suất tăng khiến giá trái phiếu giảm, ngay cả khi nhà đầu tư không thực hiện bất kỳ giao dịch mua bán nào, quy mô nắm giữ danh nghĩa của các nước cũng sẽ giảm thụ động do giá trái phiếu Mỹ giảm.

Ngoài ra, xung đột Mỹ-Israel-Iran khiến thị trường tài chính biến động mạnh, nhà đầu tư các nước căn cứ vào nguyên tắc thị trường hóa đã bán tháo trái phiếu Mỹ để tránh rủi ro. Theo dữ liệu của Fed, trong khoảng năm tuần sau khi xảy ra xung đột Mỹ-Israel-Iran, vị thế trái phiếu Mỹ do các nhà đầu tư chính thức nước ngoài uỷ thác tại Fed đã giảm tổng cộng khoảng 81,5 tỷ USD.

Nhu cầu vốn nội tại của các nước cũng thúc đẩy quá trình giảm nắm giữ trái phiếu Mỹ. Viện trưởng Viện nghiên cứu tài chính của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Đinh Chí Kiệt phân tích, eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến tuyến xuất khẩu dầu của các quốc gia sản xuất dầu vùng Vịnh bị gián đoạn, thu nhập dầu mỏ tụt giảm mạnh gây áp lực tài chính tăng vọt. Ví dụ, trong tháng này, Saudi Arabia, UAE đều đã bán bớt trái phiếu Mỹ để chuyển hóa thành tiền mặt bù đắp thiếu hụt tài chính. Cùng lúc đó, các nước như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ đồng tiền nội tệ chịu áp lực, ngân hàng trung ương những nước này có thể bán trái phiếu Mỹ và các tài sản dự trữ khác với mục đích can thiệp tỷ giá. Quản Thao cũng nhấn mạnh, một số nhà đầu tư chính thức nước ngoài đã bán trái phiếu Mỹ để tăng tính thanh khoản, nhằm ứng phó với áp lực tài khóa hoặc biến động tỷ giá.

Bão thị trường trái phiếu toàn cầu

Bước vào tháng 5, làn sóng bán tháo trái phiếu toàn cầu không những không giảm nhiệt, mà còn nâng cấp thành sự cộng hưởng đồng thời trải dài từ Bắc Mỹ, Châu Á đến Châu Âu, vượt xa điều chỉnh cục bộ tập trung vào trái phiếu Mỹ.

Các nhà phân tích của ING Hà Lan nhận định trong báo cáo: "Làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu là chủ đề cốt lõi nhất hiện nay của thị trường tài chính toàn cầu."

Dữ liệu thị trường cho thấy, tính đến ngày 18/5, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm đạt 4,59%, cao nhất trong năm; lợi suất trái phiếu Mỹ 30 năm đạt 5,12%, cao nhất kể từ 2007; trong khi đó lợi suất trái phiếu Mỹ 2 năm, nhạy cảm hơn với chính sách lãi suất, đã vượt lên trên 3,95%, tăng vọt 50 điểm cơ bản từ đầu năm đến nay, cao hơn nhiều so với mức tăng 20 điểm của kỳ hạn 30 năm, chi phí vay ngắn hạn đang phình to nhanh hơn dài hạn. Lợi suất thực của trái phiếu bảo vệ lạm phát 10 năm của Mỹ tăng lên 2,083%, phản ánh thị trường tin rằng Fed hiện không có nhiều dư địa để cắt giảm lãi suất. Giám đốc chiến lược lãi suất và nợ toàn cầu của ING New York, Padhraic Garvey bình luận: "Khi lợi suất thực tăng, thị trường hiểu rằng Fed còn lâu mới cắt giảm lãi suất."

Áp lực của thị trường trái phiếu Nhật Bản không thua kém Mỹ. Ngày 18/5, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm trong phiên từng tăng lên 2,8%, cao nhất 29 năm; lợi suất trái phiếu Nhật 30 năm tăng lên 4,1%, lập kỷ lục mới.

Thị trường châu Âu cũng căng thẳng. Lợi suất trái phiếu Anh 30 năm đã vượt 5,85%, cao nhất kể từ 1998; lợi suất trái phiếu kho bạc Anh 10 năm tăng mạnh lên 5,11%, sát mức đỉnh của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Ở khu vực Eurozone, lợi suất trái phiếu Đức 10 năm tăng lên 3,088%, các quốc gia áp lực tài khóa lớn như Ý, Pháp... lợi suất trái phiếu 10 năm cộng dồn tăng vượt quá 0,45 điểm phần trăm.

Dữ liệu lạm phát phục hồi trên diện rộng là kíp nổ của làn sóng bán tháo lần này. Chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (CPI) của Mỹ trong tháng 3 tăng 3,5% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất từ tháng 6/2023; CPI tháng 4 tiếp tục tăng lên 3,8%. Lạm phát lõi bám dính đáng kể, cộng với thị trường lao động cực kỳ khan hiếm - số người xin trợ cấp thất nghiệp lần đầu trong cuối tháng 4 thấp nhất kể từ 1969, đã khiến dự báo chính sách của Fed bị điều chỉnh mạnh. Theo dữ liệu FedWatch của CME, xác suất Fed tăng lãi suất trong năm nay đã tăng lên khoảng 40%.

Xung đột địa chính trị Trung Đông liên tục gây xáo trộn nguồn cung năng lượng, là biến số cốt lõi giữ kỳ vọng lạm phát ở mức cao. Kể từ cuối tháng 2 khi xung đột nổ ra, Eo biển Hormuz phần lớn thời gian thực chất đóng cửa với tàu chở dầu. Giá dầu Brent duy trì trên 110 USD/thùng, trong khi trước khi xung đột chỉ khoảng 70 USD. Giữa tháng 5, một nhà máy điện hạt nhân ở UAE bị máy bay không người lái tập kích, Saudi Arabia thông báo đã đánh chặn ba chiếc máy bay không người lái, căng thẳng địa chính trị lại tăng cao. Các chuyên gia phân tích cho rằng, cú sốc đe dọa vận chuyển năng lượng dẫn đến lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng chứ không giảm, hoàn toàn trái ngược với logic “mua trái phiếu trú ẩn” truyền thống.

Yếu tố cấu trúc cũng không thể xem nhẹ. Nhà phân tích của bộ phận nghiên cứu phát triển Đông Phương Kim Thành Tự, Từ Gia Kỳ, chỉ ra các nền kinh tế phát triển lớn liên tục duy trì thâm hụt ngân sách cao, áp lực phát hành trái phiếu tăng mạnh, phí rủi ro mà nhà đầu tư yêu cầu cũng tăng lên ứng với điều này.

Tỷ lệ nợ công của chính phủ Nhật Bản so với GDP đã vượt 260%. Các chuyên gia nhận định, chính phủ Sannae Takashi thực hiện chính sách tài khóa mở rộng, tăng mạnh đầu tư công và chi cho an sinh xã hội, khiến phát hành trái phiếu mới tăng mạnh, cung cầu mất cân đối. Cùng lúc, kỳ vọng BOJ bình thường hóa chính sách tiền tệ tăng, cộng với chênh lệch lợi suất Mỹ-Nhật mở rộng, kích hoạt dòng vốn rút ra khỏi Nhật Bản. Thành viên hội đồng BOJ Zeng Ichiko gần đây phát biểu, Nhật Bản đã rõ ràng bước vào giai đoạn lạm phát, BOJ sẽ tiếp tục điều chỉnh dần lãi suất theo diễn biến kinh tế, giá cả và thị trường tài chính.

Tại Mỹ, tổng nợ công liên bang đã vượt 39 nghìn tỷ USD, tỷ lệ nợ đại hơn 125% GDP. Dự kiến năm tài chính 2026, chi phí lãi ròng của trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên trong lịch sử vượt 1 nghìn tỷ USD, thậm chí vượt qua ngân sách quốc phòng.

Chuyên gia chiến lược lãi suất cao cấp DBS Singapore, Eugene Leow nhận định: "Dưới sức ép kép của chiến tranh Trung Đông và sức mạnh kinh tế toàn cầu, hồi chuông cảnh báo nóng lên trên khắp lĩnh vực trái phiếu các quốc gia G10. Tình thế hiện tại giống như mỗi nền kinh tế phát triển đang phải thích nghi từng đợt với một hệ thống lãi suất mới - cao và khắc nghiệt hơn."

Trong khảo sát nhà đầu tư trái phiếu kho bạc Mỹ mới nhất của JPMorgan, vị thế bán ròng trái phiếu đã đạt mức cao nhất trong 13 tuần, phản ánh rõ rệt thị trường đang đặt cược nhiều hơn vào xu hướng giảm tiếp của trái phiếu.

Giám đốc chiến lược đầu tư WisdomTree Kevin Flanagan cho biết hiện tại ông vẫn ưu tiên giữ trái phiếu lãi suất thả nổi và duy trì trạng thái mở với lãi suất thấp, "thà mua muộn còn hơn mua sớm". Ông cho rằng mốc lợi suất 4,5% với trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm chủ yếu là tâm lý, nếu căng thẳng ở Trung Đông leo thang đẩy giá dầu tăng, lợi suất có thể sẽ thử lại đỉnh năm ngoái ở 4,62%.