Ai sẽ kết thúc thị trường tăng giá AI, vị thế hay câu chuyện?

Thị trường càng tăng mạnh, lý do giảm điểm lại càng khó tìm - nhưng rủi ro không hề biến mất, chỉ là ẩn sâu hơn.

Ngày 14 tháng 5, nhà phân tích thị trường của Bloomberg, Jon-Patrick Barnert đã đăng bài chỉ ra rằng, đà tăng của chứng khoán Mỹ hiện nay đã rõ rệt, nhưng chi phí và thời điểm bán khống vẫn rất khó nắm bắt. Điều khó khăn hơn là, thậm chí ngay cả lý do hợp lý nhất để bán khống cũng trở nên mơ hồ.

Mâu thuẫn cốt lõi của chu kỳ này là: Vị thế giao dịch đã trở nên quá đông đúc, nhưng câu chuyện cơ bản - đặc biệt là AI - vẫn đang nâng đỡ tâm lý thị trường. Giữa hai yếu tố này, cái nào sẽ sụp đổ trước?

Vị thế: Thị trường đã gần như “full margin đi lên”

Xét từ biểu đồ giá thuần túy, tín hiệu điều chỉnh đã khá rõ ràng.

Chỉ số S&P 500 liên tục tăng sáu tuần qua, không chỉ là một trong những giai đoạn tăng kéo dài nhất trong hơn 70 năm qua mà mức tăng còn thuộc top mạnh nhất lịch sử. Barnert cho rằng việc thị trường "nghỉ chân" là điều hoàn toàn tự nhiên.

Chỉ số mức độ chấp nhận rủi ro của Goldman Sachs (Risk Appetite Indicator) đã tăng trở lại mức 1, lần đầu tiên kể từ đầu năm.Việc chỉ số này vượt qua 1 là rất hiếm, trong lịch sử thường cảnh báo khả năng điều chỉnh tiềm năng.Lần gần nhất vượt ngưỡng này là năm 2021, sau đó thị trường bước vào thị trường gấu.

Xét các nhóm cổ phiếu chủ đề nóng nhất, Barnert mô tả đây là một thị trường "tất cả đều quá mua", một số lĩnh vực nóng nhất đã vượt quá giới hạn. Kết hợp với dòng tiền cơ học đổ vào - hiện dường như đã ở hoặc gần mức vị thế mua tối đa - bức tranh tổng thể là: dư địa tăng không còn nhiều, áp lực điều chỉnh vị thế tiềm ẩn là rất lớn.

Nhưng bán khống không hề dễ dàng. Barnert chỉ ra rằng điều chỉnh vị thế có thể hoàn thành chỉ trong một ngày, khiến việc canh thời điểm vào/ra giao dịch bán khống cực kỳ khó đoán. Nếu thị trường chọn "giảm từ từ", vị thế biến động cũng có thể âm thầm mất tác dụng trong môi trường nhẹ nhàng. Kịch bản khả dĩ hơn là: tâm lý chung vẫn thiên về tăng giá, một khi bên bán khống buộc phải đóng lệnh, ngược lại lại kích hoạt một đợt siết mua mới, tăng mạnh hơn mọi kỳ vọng.

Dòng tiền vào một số ETF hot đã có thay đổi vi mô - ưu tiên "chốt lời" hơn là "đu đỉnh". Tuy nhiên, Barnert cũng thừa nhận, xu hướng này đã kéo dài vài tuần, hiện tại chưa tạo ra tác động thực chất lên diễn biến thị trường.

Câu chuyện: Không có AI, thị trường chẳng là gì

Nếu coi vị thế là rủi ro kỹ thuật, thì mặt câu chuyện hiện lại có vẻ ổn định hơn.

Barnert chỉ ra hiện đang thiếu các tín hiệu rõ ràng kích hoạt bear market về cơ bản. Lợi nhuận doanh nghiệp duy trì mạnh, kỳ vọng lạm phát nhích tăng nhưng chưa đến mức cực đoan. Thị trường đã tiêu hóa shock giá dầu cao và căng thẳng Trung Đông, dữ liệu việc làm Mỹ mới nhất cũng giảm bớt lo ngại suy thoái. Về kỳ vọng tăng lãi suất, từ lâu đã không còn là chất xúc tác kìm hãm chứng khoán.

Nhưng có một vấn đề không thể bỏ qua: Mức độ tập trung của đợt tăng giá này đã tập trung cực kỳ vào "chính bản thân sự tập trung".

Barnert chỉ ra, dù so sánh các chỉ số gồm AI và không gồm AI, hay phân tích các nguồn đóng góp mức tăng từ tháng 3, kết luận đều trùng khớp: Không có AI, thành tích thị trường này chỉ có thể gọi là "bình bình". Đáng chú ý hơn, ngành bán dẫn riêng lẻ đã góp gần 40% mức tăng của thị trường từ tháng 3 đến nay.

Câu chuyện thị trường xoay quanh AI, đã quay lại trạng thái "tham lam", thay vì hợp lý tìm kiếm lợi nhuận phù hợp. Những nỗi lo được bàn luận sôi nổi cách đây vài tháng như - chi phí tính toán AI có thể được bù đắp bằng cắt lao động hay không, nút cổ chai nguồn cung năng lượng trung tâm dữ liệu, chiến tranh giá AI ăn mòn biên lợi nhuận, đối thủ mới đảo lộn với chi phí thấp, chi tiêu vốn tăng mạnh nhưng mua lại cổ phiếu trì trệ, rủi ro an ninh AI - giờ đây dường như đã bị thị trường tập thể lãng quên.

Rủi ro tái diễn “khoảnh khắc DeepSeek”

Chiến lược gia Charlie McElligott của Nomura đã đưa ra cảnh báo trực diện nhất.

Ông cho biết: "Xét đến cấu trúc thị trường hiện tại cùng sự trùng lặp chủ đề ở mức cao, chỉ cần một ngày xuất hiện chất xúc tác gây sốc kiểu 'DeepSeek' toàn diện, rất có thể sẽ kích hoạt giao dịch kiểu giới hạn sàn của Nasdaq (limit-down)".

McElligott tiếp tục chỉ ra, trong kịch bản này, ETF ngành bán dẫn có thể dễ dàng giảm đến 15% chỉ trong một ngày - vì “dòng tiền cơ học đảo chiều theo kịch bản phản xạ sẽ gây ra đà sụt giảm mạnh quá mức”.

Nói cách khác, chính các dòng tiền cơ học liên tục mua vào trong đà tăng (như chiến lược CTA, quỹ cân bằng rủi ro...), một khi đảo chiều, lại trở thành bộ khuếch đại làm tăng tốc độ giảm giá.

Đợt bull market AI này đối mặt hai rủi ro lớn, một là kỹ thuật (vị thế quá đông đúc), một là câu chuyện (liệu câu chuyện AI còn tiếp diễn?). Vấn đề thứ nhất có thể xảy ra bất cứ lúc nào, còn vấn đề thứ hai một khi đổ vỡ sẽ gây tác động sâu sắc hơn. Hai yếu tố này cộng lại trở thành điểm yếu cấu trúc mà thị trường hiện nay cần cảnh giác nhất.