AQSH fond bozori jiddiy tarzda past baholangan, kam tanilgan bir AI potentsial aksiya! Katta kompaniyalar u bilan hamkorlik qilishga oshiqmoqda!

Amerika fond bozorida bir kompaniya bor, o‘tgan chorshanba kunidagi yopilish narxi atigi 13 dollar, bozor qiymati esa faqatgina 3 milliard dollar edi.

Lekin aynan shunday e’tiborga loyiq bo‘lmagan kichik kompaniya yaqinda ham Anthropic, ham Meta’ning ma’lumot markazi loyihalarida paydo bo‘lib qoldi — Anthropicning 470 megavattli super buyurtmasi, Meta’ning 366 megavattli ma’lumot markazi elektr energiyasi loyihasida u ishtirok etgan.

Shu bilan birga, bajarilmagan buyurtmalar summasi 170 million dollardan birdan 1.7 milliard dollarga o‘sib ketdi — bu o‘n barobar oshgan ko‘rsatkich.

• Anthropic soha gigantlarini emas, aynan ushbu kompaniyaga shuncha yirik loyiha topshiribdi — bu birinchi noodatiylikdir.
• 1.7 milliardlik buyurtma bor, bozor qiymati esa atigi 3 milliard dollar — bu ikkinchi noodatiylik.

Ushbu ikki “mos kelmaslik”ning sababi bozorda qandaydir xavotir bormi, yoki bozor hali to‘liq anglab yetmayaptimi?

Bugun biz uchta asosiy savolga javob beramiz:

Birinchi, kompaniyaning raqobatbardoshligi nimada? Bu texnologiyaning o‘zgarmasligi sababmi yoki sun’iy intellekt ma’lumot markazlarining eng zarur bo‘g‘inida joylashgani uchunmi?

Ikkinchi, ushbu 1.7 milliard dollarlik buyurtmalar real daromad va foydaga qanchalik aylanishi mumkin?

Uchinchisi, bunday portlash bir martalik hodisami yoki AI ma’lumot markazlarining kengayishidan keyin kompaniyaga uzoq muddatli imkoniyat ochilayaptimi?

Oxirida AQSH fond birjasi investitsiya sayti eng muhim savolga javob beradi:

Hozir, narxi 20 dollardan kam bo‘lsa, sotib olishga arziydimi? Bu kichik kapitalizatsiyali allaqachon “puflanib ketgan” kompaniyami yoki haqiqatan ham 5, hattoki 10 barobar o‘sishi mumkin bo‘lgan qora otmi?

EROC aslida qanday kompaniya?

Ushbu kompaniya — ERock, AQSH aksiya kodi EROC, bu yil iyun oyida yangi IPO qildi.

U nima ish qiladi? Bu birgina jumla bilan izohlansa bo‘ladi:

AI ma’lumot markazingiz qurib bo‘lingan, GPU ham xarid qilingan, lekin elektr tarmog‘i hali bog‘lanmagan — nima qilamiz? EROC oldin elektringizni yetkazib beradi.

Aynan shu uning eng asosiy biznesi hisoblanadi.

Ko‘pchilik “data markazda elektr yetishmaydi” deganda, darhol GEV, CAT, CMI, BE va FLNC kabi energiya kompaniyalarini esga oladi, lekin ularning qiladigan ishi aslida farqli.

GEV asosan yirik generatorlarda, CAT va CMI ko‘proq dvigatel va generator sotadi, BE yonilg‘i elementlari ishlab chiqaradi, FLNC esa energiya saqlash tizimlarini taqdim etadi.

EROC esa eng dolzarb muammoni hal qiladi:

Data markaz ishga tushishi zarur, lekin umumiy elektr tarmog‘iga ulanishi uchun yana bir-ikki yil kutish kerak. Yordam?

EROCning javobi shunday: Bridge-to-Grid.

Soddaroq qilib aytganda: asosiy elektr tarmog‘i kelguncha, vaqtincha elektr yetkazib bermoq.

Ular yirik ma’lumot markazi yoniga modul tipidagi tabiiy gaz generatorlarini o‘rnatadi, shunda GPU ishlashi boshlanadi. Qo‘shimcha ravishda, asosiy elektr tarmog‘i va podstansiya tayyor bo‘lgach, bu uskunalar zaxira elektr manbai sifatida yoki elektr ta’minotida uzilishlar bo‘lsa ham foydalanilishi mumkin.

Demak, EROC oddiygina generator sotuvchi kompaniya emas.

U dizayn, hujjatlashtirish, tabiiy gazga ulash, o‘rnatish, sozlash va keyingi texnik xizmatni ham o‘zi hal qiladi.

AQSH investitsiya sayti aytishicha, kompaniya faoliyatini shunday tushunsangiz bo‘ladi:

Mijozda faqat bitta talab bor — imkon qadar tezroq elektr kelsin. Qolgan barcha ishni EROC o‘zi bajaradi.

Shuning uchun uning asosiy ustunligi eng arzon elektr emas, elektrni eng tez yetkazib berishdir.

Anthropic, Meta kabi AI kompaniyalari uchun bu juda muhim. Chunki ularning data markazlarida o‘nlab milliard dollarlik GPU bo‘lishi mumkin. Elektr tarmog‘i sababli data markaz kech boshlansa, katta zarar — GPUlar ishlamagan har bir oy ularga daromad keltirmaydi. Shuning uchun ular EROCdan elektr emas, vaqt sotib oladi.

Meta’ning 366 megavattli data markazi loyihasi ham aynan shu model: elektr tarmog‘i hali to‘liq tayyor emas, EROC muvaqqat elektr yetkazib beradi va markazni avvalroq ishga tushiradi. Keyinchalik markaz asosiy tarmoqqa ulansa ham, bu uskuna zaxira yoki moslashuvchi manba sifatida ishlatiladi.

Hoziroq esa Anthropic EROCga 470 megavattlik buyurtma berdi va ishlab chiqarish 2028 yilgacha to‘liq band qilingan.

Bu ikki yirik loyiha kamida bir narsani isbotlaydi:

EROCning “avval elektr, keyin tarmoqqa ulanish” modeli yirik AI mijozlari tomonidan qabul qilinmoqda.

Demak, EROCni oddiy generator ishlab chiqaruvchi kompaniya sifatida ko‘rmang.

U aslida juda muhim trendga tikilgan:

Oldin data markazlar GPU yetkazib berishda raqobat qilardi.

Hozir esa, yangi to‘siq —

Elektrni kim eng tez yetkazib bera oladi.

EROC hozir aynan mana shu pozitsiyani egallashga harakat qilmoqda.

Uning ilg‘or, hech kim takrorlay olmas “qora texnologiyasi” yo‘q, lekin Meta va Anthropicdagi yirik loyihalar orqali shunday natijani isbotladi:

Yirik loyiha uchun elektrni eng tez yetkazish borasida haqiqiy katta loyihalarni bajara oladi.

Aynan shu EROCning eng kuchli jihati.

Keyingi bosqich — yetkazib berishdir

Birinchidan, EROCning asosiy afzalligi — “tezlik” — mijoz shoshilsa elektr yetkazilishi ham shuncha tez.

Lekin savol tug‘iladi:

Buyurtma olindi, endi ularni o‘z vaqtida yetkazib bera oladimi?

Aynan mana shu EROC uchun eng muhim bosqichdir.

Kompaniya bu yilgi daromad prognozini 435–465 million dollar atrofida, shundan 360–390 million dollari allaqachon tuzilgan buyurtmalardan. Demak, bu yilning muammo emas — buyurtma ko‘p, eng muhim mustahkam natija bu — keyingi yetkazib berishdir.

Rostini aytganda, bu juda katta bosim.

Yilning birinchi yarmida daromad jami qariyb 71.6 million dollar bo‘ldi. Yil yakuniga yetishi uchun ikkinchi yarmida kamida 360 million dollar ishlab topilishi kerak — bu birinchi yarim yillikdan 5 barobar ko‘p demakdir.

Demak, raqamlarni biroz oshirish kerak emas, balki haqiqatdan ham ishlab chiqarish hajmini oshirish kerak. Shu sababdan, yangi ishga tushirilgan Hyperion zavodi juda muhim.

Kompaniya yil oxirida yillik yig‘ish quvvatini qariyb 1.2 gVt yoki 1200 megavattgacha oshirishni rejalashtirmoqda. Bu raqam sizga hech narsa anglatmasa, boshqacha aytaman: Anthropicning 470, Meta’ning 366 megavattli ikki yirik buyurtmasi jamlanib ham 836 megavatt chiqadi.

1200 megavatt nimani anglatadi? Bu ikkala yirik mijozning hamma buyurtmasini birvaqtning o‘zida topshirish va yana uchdan bir qism zaxirada qolishi mumkinligi demakdir.

Boshqaruv ham shuni bildirib o‘tdi: talablari o‘sgan taqdirda, yana 1200 megavatt quvvat qo‘shish uchun atigi 15 million dollar kerak bo‘ladi.

Nega bu qadar arzonga tushadi? Chunki EROC o‘z dvigatelini o‘zi ishlab chiqarmaydi, boshqa ishlab chiqaruvchilarning dvigatelini olib o‘z tizimiga yig‘adi. O‘rnatish tez, xarajat kam — modeli ana shu afzalliklarni beradi.

Bu bilan hammasi tugamadi: uskuna sotilgach, biznes yakunlanmaydi.

Avval uskuna sotuvi va o‘rnatishdan birinchi pul ishlanadi; uskuna ishlashni boshlagach, EROC doimiy xizmat va texnik xizmat uchun to‘lov oladi. Ikkinchi chorakda bu qismning yillik xizmat daromadi 23.6 million dollarga yetdi.

Shunday qilib, EROC daromadini ikki qavatli deb hisoblash mumkin:

Avval uskuna sotuvi orqali daromadni oshiradi, so‘ng texnik xizmat va servis orqali uni barqarorlashtiradi.

Lekin hozircha “masshtabni oshirish” bosqichi davom etmoqda, shuning uchun risk ham ochiq.

Ikkinchi chorak daromadi choraklararo oshgan bo‘lsa-da, yilga nisbatan 42% ga kamaygan. Bu sizni xavotirga solishi mumkin — asldida, o‘tgan yilning ikkinchi choragida yagona yirik buyurtma bo‘lgan va asosiy ko‘rsatkich yuqori chiqgan, biznesning o‘zi pasaymayapti.

Lekin to‘g‘rilangan EBITDA 14 million dollar zarar bilan yakunlandi, yalpi foyda marjasi ham o‘tgan yilning shu davridagi 22.2% dan 18.6% gacha tushdi — bular real bosimlar.

Xulosa qilib aytganda, 1.7 milliardlik buyurtmalar jamlanmasi chiroyli ko‘rina olsa-da, bu hozircha haqiqiy, kafolatlangan pul tushumi emas.

Endi nimaga e’tibor beramiz? Yaqin choraklarda uch narsani kuzatamiz: yetkazib berish tezligi ancha oshadimi, daromad prognozi bajariladimi va masshtab oshgach foyda marjasi ham tumanlikdan chiqadimi?

Agar ushbu uchta omil yuz bersa, 1.7 milliardlik buyurtma haqiqiy “qimmat” bo‘lishni boshlaydi.

EROCning qanchalik qiymati bor? Uchta ssenariy

Biznes modeli, buyurtma sifati va yetkazib berish qobiliyatini tushuntirdik, endi eng muhim savolga keldik: narxi 17 dollar atrofida bo‘lsa, sotib olishga arziydimi?

EROC kabi hali tez o‘sayotgan va foydalari to‘liq ochilmagan kompaniyani to‘g‘ridan-to‘g‘ri P/E (daromad nisbati) bilan baholash unchalik ahamiyatli emas, chunki eng muhimi — kelajakda daromad qancha bo‘lishi va kompaniya o‘sishi bilan foyda marjasi oshadimi, yo‘qmi.

Shuning uchun men kelajak qiymatini uchta ssenariy orqali tahlil qilaman.

Eng yomon holat

Eng yomon holatda sun’iy intellekt kompaniyalari elektrdan voz kechadi yoki Anthropic va Meta o‘z talabini to‘xtatadi degan emas, balki EROC daromadi o‘sishda davom etadi, lekin sifati yomonlashadi.

Masalan, 2027 yilga borib kompaniya daromadi faqat 600–800 million dollarga chiqadi, yalpi foyda marjasi uzoq yillar 10% atrofida qoladi, EBITDA doimiy oshmaydi. Shunda bozor anglaydi: EROC AI data markazlarining sur’atidan foyda ko‘rdi, lekin aslida past foyda keltiruvchi uskuna va injiniring kompaniyasi ekan.

Bunday kompaniyaga bozor odatda yuqori baho bermaydi — faqat 2‒3 barobar daromad ko‘rsatkichi bersa, aksiya narxi 10‒13 dollar atrofida bo‘lishi mumkin, hatto bozor kayfiyati yomon bo‘lsa, undan ham past bo‘lishi mumkin.

Ya’ni, hozirgi narx hali to‘liq xavfsiz emas, bu allaqachon kelajakda o‘sish kutishining bir qismini ifodalaydi.

O‘rtacha holat

Bu eng asosiy va hozirda eng realistik ssenariy deb hisoblayman.

Faraz qilaylik, EROC bu yilgi rejaga yaqin bajardi, 2027 yilga borib daromad 1–1.2 milliard dollarga chiqdi, yalpi foyda marjasi asta-sekin 20% dan oshdi, EBITDA zarar emas, foydaga o‘tdi, va daromad oshishi bilan foyda ham oshishni boshladi.

Shu bosqichda bozor EROC’ga boshqa nuqtayi nazar bilan qaraydi, chunki kompaniya endi “faqat ko‘p buyurtma bor” emas, balki chinakamda katta biznesni foydali yurita olishini isbotlaydi.

Agar bozor 4‒5 barobar savdo daromadiga tayyor bo‘lsa, aksiyalar narxi 20‒27 dollar atrofida bo‘lishi mumkin.

Bunday natijaga o‘ta optimistik taxmin shart emas, Anthropic yana o‘n loyiha beradi deyish shart emas, yuqori foyda marjasi shart emas — kompaniya hozirda ko‘rinib turgan o‘sish trendini odatiy tempda davom ettirsa tamom.

Optimistik holat

Optimistik ssenariyda o‘zgarish shunchaki daromad 1 milliarddan 1.5 milliardga chiqishi emas, bozor EROC kompaniyasiga yangi nuqtai nazardan qaraydi.

Faraz qiling, bir-ikki yil ichida Anthropic va Meta ortidan 2-3 ta shunday yirik sun’iy intellekt mijozlari paydo bo‘ladi, kompaniya ko‘proq hududlarga kiradi, xizmatlar ulushi oshadi va foyda marjasi ham ancha yaxshilanadi — bozor ishonadi: bu ikki yirik loyiha tasodif emas, bu model takrorlanaveruvchi biznes modelga aylandi.

Shu bosqichda EROC oddiy uskuna va injiniring kompaniyasi emas, AI data markazlarining elektr infratuzilmasi kompaniyasi sifatida baholanadi.

Agar 2027–2028 yillarda daromad 1.5–2 milliard dollarga chiqsa, o‘sish tezligi pasaymasa, bozor 6‒7 barobar savdo ko‘rsatkichi bilan baholasa ham bo‘ladi. Bu holda aksiyalarning 30–40 dollar va undan balandroq qiymatini asosli deb hisoblayman.

5 barobar, 10 barobar haqiqiy ehtimol bormi?

Avval 5 barobar haqida.

17 dollarga 5 barobar o‘sish — bu 85 dollar chegarasida bo‘ladi. Bu to‘liq real emas, lekin EROC ikkinchi o‘sish bosqichiga chiqsa, mumkin.

Ya’ni, kompaniya faqat hozirgi yirik loyihalarini yakunlamasligi, lekin Anthropic va Metadan keyin doimiy uchinchi, to‘rtinchi, beshinchi yirik mijozlarni ham topa olishi va loyihalar miqyosi kamaya boshlamasligi kerak.

Bundan tashqari, daromad hajmi 1 milliard yoki 1.5 millard darajasida to‘xtab qolmasligi, 3 milliard yoki undan ham balandroq bo‘lishi lozim. Bundan ham muhim — foyda marjasi doimiy taraqqiy etishi zarur.

Agar kelajakda daromad 3 milliard dollarga chiqib, lekin EBITDA foyda marjasi faqat bir necha foizda qolsa, bozor uzoq muddatli yuqori baho bermaydi, chunki biznes masshtab o‘sayotgan bo‘lsa-da, foyda samaradorligi ortmayapti.

Faqat daromad o‘sishi bilan birga foyda marjasi ham oshsa, bozor EROCda haqiqiy ko‘lam effektlari borligiga ishona boshlaydi va 85 dollar ko‘proq asosga ega bo‘ladi.

10 barobar, ya’ni 170 dollar to‘g‘risida esa ehtiyotkor bo‘laman.

Chunki o‘sha bosqichda EROC bugungi kichik kompaniya emas, AQSH AI data markazlarining elektr infratuzilmasidagi eng muhim kompaniyalardan bo‘lishi zarur. Daromad balki 5 milliard dollardan oshishi, baribir o‘sish tezligi va foyda marjasi yaxshi bo‘lishi kerak.

Boshqa real muammo — agar ushbu bozor juda foydali bo‘lsa, GEV, CAT, CMI kabi gigant kompaniyalar bu sohaga kuchli kiradi. EROC isbotlashi lozimki, hatto ular kirsa ham u yetkazib berish tezligi, mijozlar va pozitsiyasini saqlay oladi. Ushbu shartlar 2–3 yil davomida tasdiqlansa, 10 barobar baholash muhokama qilishga arziydi.

Shu sababdan, 170 dollar men uchun maqsad narxi emas — bu hozircha xayoliy, juda ideal super-bozor ssenariysidir.

Shunday qilib, hozir EROC uchun sodda qiymat modeli qil desangiz, quyidagicha bo‘lar edi:

• 10–13 dollar, o‘sish sifati kutilganidek bo‘lmasa, oddiy uskuna kompaniyasi narxi;
• 20–27 dollar — biznes odatdagi prognozni bajarsa, hozirgi real holat;
• 30–40 dollar yoki undan ko‘p — mijozlar, daromad va foyda birgalikda kutilganidan oshsa, bozor yuqori AI infratuzilma qiymatini beradi;
• 85 dollar atrofida — EROC ikkinchi yirik o‘sish bosqichiga chiqadi, 5 barobar o‘sish real imkoniyatga aylanadi.
• 170 dollar esa — hozircha ko‘proq xayoliy va mavjud moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan emas, uzoq kelajak ssenariysi.

Shu sababdan men hozir EROCni aniq “5 barobar yoki 10 barobar” kompaniya deb ayta olmayman. To‘g‘rirog‘i, bu kichik o‘suvchi kompaniyaga xos diqqatga sazovor dastlabki sifatlarni ko‘rmoqda:

Kompaniya masshtabi kichik, bozori juda keng va allaqachon yirik mijozlar sirasiga kirgan.

Oxirida, bugungi maqola sizga foydali bo‘ldi deb hisoblaysizmi, AQSH investitsiya saytini yulduzchada saqlang — keyin xabarlarni vaqtida olish uchun. AQSH fond bozori bilan qiziquvchi do‘stlaringizga yuboring – ulashish biz uchun eng katta rag‘batdir.

Yurakdan aytamiz, shunday batafsil tahlilga ko‘p vaqt sarflashimizning sababi — biz kimlargadir haqiqiy foydamizni yetkazishni istaymiz. Sizning ulashishinggiz — bizga yanada davom etish uchun ilhom beradi.