AQSH va Eron o‘zaro qattiq signal almashmoqda, tinchlik muzokaralari hali ham natija bermayapti, Yaqin Sharqdagi vaziyat keskinlashishda davom etmoqda va neft narxlari oshmoqda

AQSh prezidenti Trump chorshanba kuni Eron so‘nggi hafta ichida 4 nafar AQSh harbiysining o‘limiga sabab bo‘lgan voqeada og‘ir javobgarlikka tortilishini aytdi. U bundan oldin ham ijtimoiy tarmoqlarda shunday ogohlantirish bergan edi: Eron harbiylari Hormuz bo‘g‘ozida kemalarga o‘q uzsa, AQSh har qanday vaqtda Tehron atrofidagi ko‘prik yoki elektr stantsiyasini bombardimon qilishi mumkinligini bildirdi.

Shu bilan birga, Eron tomoni ham qat’iy javob qaytardi. Eron Ichki ishlar vaziri Eskandar Momeni yaqinda Pokistonda bo‘ldi. Pokiston va Qatar so‘nggi besh oy ichida AQSh va Eron mojarosida muhim vositachilar bo‘lib kelmoqda, biroq ushbu tashrif ikki tomon muzokarani qayta boshlash niyatida emasligini ko‘rsatdi.

Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili hozirda muzokara yo‘qligini, faqat axborot uzatish mumkinligini aytdi. Uning ta’kidlashicha, Erondan AQShga yuborilgan yangi xabar shundan iboratki, AQSh 17-iyun kuni erishilgan vaqtinchalik tinchlik bayonnomasini buzgan va avval bu majburiyatlarni bajarishi kerak.

Ma’lum qilinishicha, agar AQSh Eronning ko‘prik yoki elektr inshootlariga hujum qilsa, Eron javoban mintaqadagi AQSh manfaatlariga tegishli bo‘lgan energetika inshootlarini nishonga oladi.

Harbiy harakatlar borasida, AQSh havo hujumlari doirasini kengaytirdi. Eron OAVlari xabar berishicha, AQSh harbiylari kechasi Eron shimoli-g‘arbidagi Tabriz yaqinidagi harbiy inshootga xujum qildi, bu so‘nggi ikki hafta ichida bu hududga birinchi hujum hisoblanadi.

Shuningdek, Tehron poytaxtida chorshanba kuni ertalab havo mudofaasi tizimi ishga tushirildi. Mahalliy OAVning xabar berishicha, AQSh harbiylari Iroq chegaraiga yaqin g‘arbiy Abdanan va Chovar hududiga ham havo hujumi uyushtirdi.

Bu AQShning ketma-ket 11-kuni Eronga harbiy zarba berishi hisoblanadi. Eron, o‘z navbatida, Quvayt, Bahrayn va Iordaniyadagi AQSh harbiy bazalariga yana hujumlar amalga oshirdi.

Kuchayib borayotgan to‘qnashuvlar global energetika bozoriga zudlik bilan ta’sir ko‘rsatmoqda. So‘nggi ikki haftada xalqaro neft narxi aniqlan ko‘tarildi, chorshanba kuni London Brent neft fyucherslari 2,9% ga oshib, har barrel uchun 94 dollarga yaqinlashdi. Yevropada dizel va boshqa tayyor yoqilg‘i narxlari ham o‘sishda davom etmoqda.

Obligatsiyalar bozori ham ta’sirlamoqda. Energetika narxlarining ko‘tarilishi inflyatsiyani qayta oshirishi mumkinligidan tashvishli bozorlar natijasida AQShning 10 va 30 yillik obligatsiyalar rentabelliklari ikki oy ichidagi eng yuqori darajaga ko‘tarildi, investorlarda Federal Reserve bunga javoban yana foizlarni oshirishi mumkinligidan qo‘rquv bor.

AQSh e’lon qilishicha, Eron Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochmaguncha va energetika hamda boshqa savdo kemalariga hujumlarni to‘xtatmaguncha, AQSh harbiylari havo hujumlarini kuchaytirishda davom etadi.

Biroq, Eron ham yon bermaslikka qat’iy. Tehron Hormuz bo‘g‘ozidagi kema qatnovini to‘liq nazoratni davom ettirishini va bu masala Eron yadro dasturi hamda boshqa bahsli mavzular yuzasidan muzokaralarning oldini olayotganini bildirdi.

Shu bilan bir vaqtda, Eronga aloqador Yamanlik Husi harakati ham mojaro hududini kengaytirish bilan tahdid qildi va Saudiya portlariga yo‘l olgan savdo kemalari hujum nishoniga aylanishi mumkinligini ogohlantirdi. Global dengiz xavfsizligi monitoring agentligi Birgalikdagi Dengiz Axborot Markazi xabariga ko‘ra, Husi kuchlari hozirda Qizil dengiz janubidagi Mandeb bo‘g‘ozi yaqinidan dengiz hujumlarini amalga oshirish imkoniyatiga ega.

Trump aytishicha, AQSh harbiy harakatlari Eron harbiy qudratini jiddiy zaiflashtirgan, biroq Eron hali ham Hormuz bo‘g‘ozidagi kemalarga hujum qilishda davom etmoqda va Yaqin Sharqdagi AQSh harbiylari va bazalariga katta talofat yetkazgan.

AQSh Mudofaa vazirligi seshanba kuni o‘tgan haftada Iordaniyadagi harbiy bazaga hujum paytida yo‘qolgan 28 yoshli serjant vafot etganini tasdiqladi, shu bilan o‘tgan hafta AQSh harbiylari orasida o‘lganlar 4 nafarga yetdi, yana ikki askar ham Iordaniyada halok bo‘lgan, biri esa Iroq shimolidagi hujumda harbiy harakatda halok bo‘lgan.

Trump chorshanba kuni Delaver shtatidagi Dover harbiy havo bazasiga halok bo‘lgan ba’zi askarlarning jasadini kutib olish uchun bordi.

Eron tomoni esa aytishicha, AQShning uzluksiz 11 kunlik havo hujumlari natijasida 50 dan ortiq kishi halok bo‘lgan, 500 dan ortiq inson yaralangan.

Trump, shuningdek, Eron “ehtimoliy” tarzda Hormuz bo‘g‘oziga hujum qilib, AQShda noyabrda bo‘ladigan o‘rta muddatli saylovlarga ta’sir ko‘rsatishni xohlayapti, chunki bu harakatlar natijasida AQShda benzin narxlari ko‘tarildi. U, shuningdek, kelajakda AQSh armiyasi va Isroil Erondagi yadroviy dastur bilan bog‘liq deb hisoblangan Pickaxe Mountain inshootiga zarba berishi mumkinligini ham bildirdi.

Bunga javoban, Eron Tashqi ishlar vazirligi vakili Esmail Baghaei, Pickaxe Mountain atrofidagi gap-so‘zlarni “boshboshdoqlik uchun bahona” deb atadi. Eron harbiy kuchlari ham ogohlantirdi: agar AQSh armiyasi Eron hududiga kirsa, Eron xalqi to‘liq qarshilik ko‘rsatadi.

AQSh Mudofaa vaziri Pete Hegseth seshanba kuni Senatda so‘zlab, shu kungacha vaqtincha harbiy harakatlar uchun 37,5 milliard dollar sarflanganini, qo‘shimcha harbiy harakatlarni qo‘llab-quvvatlash uchun 67 milliard dollarlik mudofaa qo‘shimcha byudjetini tasdiqlashni Kongressdan so‘radi.