Ondo qərar verdi

Əgər bir layihənin maliyyəsi tükənib və ya texnologiyası tamamilə uğursuz olubsa, qərar çoxdan qəbul olunub.

Yazı: Thejaswini M A

Tərcümə: Block unicorn

Qərar verməkdə çətinlik yaşayan biri olaraq, Ondo-nun çətinliyini başa düşürəm.

Çətinlik, seçilməyən yolun gətirdiyi daim zərərə razılaşmaqda, zamanın xətti olduğunu qəbul etməkdə və seçilməyən potensialın gətirdiyi kədəri çəkə bilməkdədir.

Supermarket rəfində 20 dəqiqə vaxt itirdim, əlimdə bir qaba protein tozu tutub, eyni zamanda Google-da izole proteinlə konsentrat protein arasındakı fərqi axtarırdım, protein tozunun hər qaşığının qiymətini hesablayırdım və Amazon-da 5 funtluq protein tozunu digər protein tozları ilə müqayisə edirdim. Üstünə bir də dad seçmək dilemmasını əlavə edin, baş ağrısıdır! Nəhayət kassada, seçim çətinliyini qalıcı olaraq bir kənara qoyub, bir Snickers aldım.

Eyni ilə, açıq-aşkar qərarlar çox asan qəbul edilir. Əgər bir layihənin maliyyəsi tükənib və ya texnologiyası tamamilə uğursuz olubsa, qərar çoxdan qəbul olunub.

Zaman yeganə əldə edilə bilməyən resursdur, bir ayı yanlış bir işdə itirmək deməkdir ki, o ayı tamamilə itirmiş olursan. Əgər bir addımda uğursuz olsan, əvvəlcədən sərf olunan hər şey boşa çıxır.

Ondo bir il yarımın zəhmətini atmaq məcburiyyətində qaldı. Onlar normal işləyən testnetə və tokenləşdirilmiş dövlət xəzinə ödəniş sistemi qurmuşdular, Morgan Stanley onu test üçün istifadə etmişdi. Bu, asan bir iş deyil, buna görə də biz daha dərindən baxdıq.

27 iyulda Ondo Finance bir blog yazısı yayımladı, burada Ondo Network-u təqdim etdi. Bu, 17 ay əvvəl açıqladıqları ilə tam fərqlidir.

Ondo tokenləşdirilmiş reallıqda mövcud olan aktivlər üçün Layer 1 şəbəkəsi olan Ondo Chain-i elan etdi; şəbəkə icazəli doğrulayıcı düyünlərə, passiv gəlir staking funksiyasına və nativen bridge imkanlarına malikdir. Franklin Templeton, WisdomTree və Wellington əsas dəstəkçilərdir. Morgan Stanley-nin Kinexys qolu Chainlink istifadə edərək testnetdə tokenləşdirilmiş dövlət borcunu hesablayıb.

Amma indi, baş direktor Ian de Bord təsdiqləyib ki, şirkət bu iki sistemi paralel işlətməyəcək. Onlar blokçeyn layihəsindən imtina ediblər.

Onlar icra və təstiqləmə mərhələsini çıxarıb, Ethereum-u hesablaşma təbəqəsi olaraq saxlayıblar.

Kod aparat izolyasiya zonasında (təhlükəsiz icra mühiti kimi də tanınır) icra olunur. Bu zonalar server çipindəki qapalı modullardır. Kod burada işləyib, server operatoru onu oxuya və ya dəyişə bilmir. Hər bir zona fəaliyyət kodu üçün aparat barmaq izi yaradır. Bir baytı dəyişmək barmaq izini dəyişir, bununla doğrulama uğursuz olur.

Doğrulama müəyyən miqdarda müstəqil təsdiqləyicilərə asılıdır. Təhlükə zonasını başladanlar, zonanın barmaq izini təsdiqlənmiş kod ilə müqayisə edir. Onlar bölünmüş açar fraqmentlərini də saxlayırlar, yəni heç bir ayrı operator (o cümlədən Ondo da) tam açara malik deyil. Açar yalnız doğrulanmış kodlu təhlükəsiz zonada yenidən yığılır.

Hesablaşma hələ də Ethereum-da keçirilir. Aktiv transferləri hələ də ictimai şəbəkədə aparılır, əvvəlki kimi.

Ondo hesab edir ki, blokçeyn konsensus, replikasiya, şəffaflıq və final durumun hesablaşması kimi dörd fərqli funksiyanı birləşdirir. Konsensus və replikasiya sistemi yavaşlatır, şəffaflıq isə bütün məlumatları açıq edir. Bu balanslaşdırma order matching üçün lazım olmayan yükdür. Buna görə Ondo icranı zəncir xaricinə çıxarır, hesablaşmanı isə blokçeyndə saxlayır.

Onlar deyirlər: "Matching engine deterministik bir sequencera ehtiyac duyur, replikasiya isə hər order üçün gecikmə yaradır."

Bilmirem siz necə, amma mən Accenture-nun 2022-də dediyi bu fikri xatırlayıram.

Avstraliya Birja Sistemi CHESS-ini dəyişmək üçün yeddi ildən çox vaxt sərf edib. Onlar Digital Asset şirkətinin paylanmış blokçeyn sistemini istifadə etmək istədilər, hətta 2016-da şirkətin 8.5% payını aldılar. Yeni sistemin başlanğıcı dəfələrlə təxirə salındı və ancaq 2021-dən sonra bərqərəra oldu. 2022-nin sonunda Accenture-nun auditində məlum oldu ki, proqram təminatı yalnız 63% tamlanıb və lansman tarixi qeyri-müəyyəndir.

Orada qeyd edilir: "Paylanmış sistemlər daha yüksək gecikmə gətirir."

Layihə uğursuz olduğu üçün Avstraliya Birja Sistemi (ASX) 255 milyon Avstraliya dolları dəyərində zərər silib və Avstraliya Qiymətli Kağızlar və İnvestisiya Komissiyası (ASIC) isə yanlış bazar yeniləmələri yayımladığı üçün birjanı məhkəməyə verib. Həmçinin, bazar brokerləri heç bir zaman istifadəyə verilməmiş sistemə qoşulduqları üçün milyonlarla zərər görüblər.

New York Stock Exchange və Nasdaq bir şirkət tərəfindən idarə olunan özəl matching engine istifadə edir. Onlar yüzlərlə kompüterdə order book-u replikasiya etmirlər, treyderlər də real vaxtda orderlərini hamıya açmaq istəmirlər. Sonra, əməliyyatlar DTCC-yə göndərilir; DTCC daha ləngdir, amma bütün sənaye onun xidmətlərini paylaşır, və dünyanın ən böyük həcmli hesablaşmanı həyata keçirir. DTCC-nin alt şirkəti 2025-də 47 trilyon dollar dəyərində qiymətli kağızların əməliyyatını idarə edib.

Onlar deyirlər, hazırda heç bir blokçeyn bu səviyyədə əməliyyatları idarə edə bilmir. DTCC hər halda tokenləşmə edəcək, çünki hesablaşma yalnız iş günlərində baş verir. DTCC 15 iyulda əməliyyatları rəsmi olaraq işə saldı və oktyabrda miqyasını genişləndirməyi planlaşdırır. Bu tokenlər cari trading sonrası emal mexanizminin üstündədir.

Kriptovalyutalar vəd edirdi ki, əməliyyat icrası və hesablaşmanı bir maşında birləşdirib, hər ikisinin üstünlüklərini qoruyacaq. Rollup-lar bir növ Ondo-nun vizyonunu həyata keçirir.

Sürət blokçeynə ehtiyac olub-olmadığının etibarlı göstəricisi deyil. Hər trading platforması sürəti arzulayır və əksəriyyəti sürəti ödəmə ilə artırır. Daha doğru fərqləndirmə - səndən başqa başqası bu blokçeyndə məlumat yazmalıdırmı?

Ondo bir trading platforması idarə edir. O, Nvidia, xam neft və S&P 500-ün perpetual futures kontraktlarını match edir; bu kontraktlar qiymətləri izləyir və pul hesablaşmasıdır, heç kim faktiki səhm əldə etməz. Tokenləşmiş hissə collateral-dır. Tokenləşdirilmiş dövlət borcunu margin kimi istifadə edirsən. Onlar order book-u saxlayır, hər hansı xarici tərəf onların collateral engine-də yazma icazəsinə ehtiyac duymur. Əgər bunu blokçeyndə etsən, bu bir neçə verilənlər bazası kopiyasının işlədilməsi (onlar yalnız birinə ehtiyac duyur), order book-u açıq etmək (onların market makers buna narazı qalacaqlar), və validator node set-i idarə etmək deməkdir.

Əksinə, heç bir blokçeyn texnologiyası olmadan, platforma üç həftə ərzində 6 milyard dollar kontrakt əldə etdi, gündə ortalama 300 milyon dolları keçdi.

Ondo bu testdən keçə bilmədi, buna görə blokçeyn onun üçün mənasızdır. Bəzi şirkətlər bu testdən keçib. Fərq ondan ibarətdir ki, onların hədəf müştərisi kimdir. Əgər istifadəçilər yalnız sənə blokçeynə daxil olur, onda trading platforması işlədirsən. Əgər kənar şəxslər izinsiz blokçeynə məlumat yazır, onda marketplace işləyirsən və blokçeyn lazımdır, çünki məhsulun tam idarə etmədiyin bölməsidir.

Base-in vəziyyəti tamamilə fərqlidir. Coinbase başqalarına blokçeyn məkanı satır. Onlarda dərc olunan məlumat başqalarının aktivliyini göstərir. 2026-nın ikinci kvartalı, stabilcoin proxylərinin 90%-dən çoxu Base-də işləyir, 97% proxylik onchain deal-lar x402 protokolu ilə, bu protokol bir ildə 160 milyon əməliyyat aparıb. Base-də stabilcoin trading həcmində il üzrə 7 qat artım var, 2026-da bu həcm 19 trilyon dollar olub. Bütün bu trading həcmi Coinbase-in özünün deyil.

Əgər Coinbase Base-in icrasını chain-off özəl zonaya çıxarsa, satdığı məhsul artıq olmayacaq.

Robinhood-da isə vəziyyət olduqca mürəkkəbdir, o, ortada qalıb. The Chain 1 iyulda işə düşdü. Arbitrum Orbit-in inteqrasiya məhsulu olaraq, stock tokenlər artıq 120-dən çox ölkədə istifadə edilir. Amma necə tutursan-tut, stock tokenlər Robinhood Assets Jersey Limited tərəfindən buraxılmış borc alətidir, stock deyil. Bu isə Robinhood-u ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyasının (SEC) 2026 yanvarında verdiyi təlimata zidd edir. Təlimat tokenləşdirilmiş stockları dəstəkləyən emitentləri daha üstün tutan sərhəd qoyur, üçüncü tərəf sintetik stocklara yox. Öz-özünə custody Robinhood-un tokenlərini itirməsində qoruyur, Robinhood-un iflasında isə qorumur.

Robinhood blokçeyndən real əldə etdiyi - distribusiya kanalıdır. Uniswap 5 avqustda pools.trade token emission platformasını Robinhood Chain-də işə saldı. Başqalarının app-larını sənin 23 milyon istifadəçi ilə bir sırada yerləşdirmək hələ də yaxşı biznesdir.

Son üç il ərzində müxtəlif şirkətlər öz təchizat zəncirini qurmağa çalışır, amma nəticələr yaxşı deyil.

dYdX application chain konseptini böyük miqyasda test etdi. 2023 sonu protokol StarkEx-dən ayrılıb öz Cosmos chain-inə keçdi, burada decentralizasiya edilmiş node dəstində bəyən match edirdi. Arxitekturada bu ideya qələbədir, amma market lovğası tam əksdir.

2023-cü ilin əvvəli, dYdX decentralize perpetual trading volume-un 73%-ni idarə edirdi. 2026-da bu pay 3%-dən aşağı düşdü. Platformanın aylıq trading həcmı təxminən 25-30 milyard dollar, Hyperliquid-də isə 180-208 milyard dollardır. dYdX-in total locked value-si (TVL) 100-150 milyon dollar, Hyperliquid-də isə 6.2 milyard dollar.

Hyperliquid-dən danışsaq, o, öz blokçeynə sahib olmağın ən yaxşı arqumentidir. Matching engine-i HyperCore birbaşa konsensusda işləyir. O, 27 validator node istifadə edir (başlanğıcda 5 idi), heç bir cəza olmadan. Layihə kodu açıq etmir, amma son proqramı paylaşır. İstifadə edə bilərsən, amma necə işlədiyini bilməzsən. Aktiv node dəstinə qoşulmaq üçün bir milyondan çox HYPE lazımdır.

Təsəvvür edin, 27 validator node, kodu açıq olmayan proqramda, ayda 200 milyard dollar emal edir; digər model isə təhlükəsiz zona, auditi olunan və doğrulayıcılar tərəfindən yoxlanan kod. Hər iki model sıx operator dəstinə və kriptoqrafiyaya əsaslanır. İkisini biri "blokçeyn", digəri "offchain" adlandırmaq real vəziyyəti tam əks etdirmir.

Unichain var olma səbəbi Uniswap trading həcmində pay almaq və sequencer komissiyasını UNI investorlarına göndərməkdir. Amma Uniswap hazırda öz şəbəkəsində həftəlik 15 milyard dollar əməliyyat aparır, Unichain isə TVL-i 576 milyon toplam dəyərdən cəmi 53.2 milyon dollar saxlayır. Bundan əlavə, Uniswap-in commission swap mexanizmi il ərzində 90 milyon dollar UNI istifadə edir və heç bir öz blokçeynə ehtiyac yoxdur.

Daha geniş baxsaq, bütün ikinci dərəcəli collateral-ların 91%-ni üç şirkət saxlayır, ümumilikdə isə yalnız iyirmi şirkətdə TVL var. Ethereum özü birinci dərəcəli collateral-ların 65%-ni saxlayır, Base isə ikinci dərəcəli collateral-ların 53%-ni saxlayır.

Blokçeynlərin bağlanma sürəti artır: Swell iyunda Swellchain layihəsini tamamladı, Mint Blockchain aprel ayında bağlandı, Polygon 1 iyulda zkEVM sequencer-ni bağladı. RootData göstərir ki, 2026-nın əvvəlinə qədər təxminən 100 kriptovalyuta layihəsi artıq aktiv deyil, şəbəkələr bunun böyük hissəsini təşkil edir.

Niyə hamı məhsul buraxır?

Yaxınlara qədər tətbiqlərin qiyməti gəlirə, şəbəkələrin qiyməti potensiala əsaslanırdı.

Ondo staking mükafatı ilə blokçeyn açıqlayanda onun token qiyməti 11% artdı. Amma şəbəkə rəsmi işə düşəndə heç bir dəyişiklik olmadı. ONDO token heç bir gəlir vermir, protokol trading həcminin artması da birbaşa tələb yaratmır. Rəhbərlik deyir ki, token utility növbəti zamanlarda proof-of-stake və cəza mexanizmi ilə aktiv olacaq.

Amma təhlükəsiz enclave asan bir şey deyil. Son il ərzində secure chip hardware çox zərbə aldı. Hackerlər ucuz hardware ilə Intel və AMD-nin təhlükəsizlik müdafiəsini dəfələrlə sındırdı. Əvvəlcə 50 dollar dəyərində alətlə RAM qorumasını sındırdılar, sonra 1000 dollar avadanlıqla Intel-in əsas təhlükəsizlik açarını oğurladılar. Keçən ilin oktyabrında tədqiqatçılar TEE.fail hücumunu açıqladılar, bu hücum TEE (trusted execution environment, yaxud "təhlükəsiz enclave") təhlükəsizlik qüsurlarından adlanırdı. Təhlükəsiz enclave effektivdir, çünki çip heç kimin içinə baxamayacağını vəd edir. Tədqiqatçılar 1000 dollar dəyərində circuit board-u RAM-a qoşub, RAM ilə prosessor arasındakı açıq məlumatı dinlədilər və bu vədi pozdular.

Onlar Intel-in signature key-ni oğurladılar, bu, kodun real təhlükəsiz mühitdə təhlükəsiz işlədiyini sübut edən rəqəmsal sertifikatdır. Oğurlanmış key-lə BuilderNet-də (Ethereum-da pending crypto əməliyyatlarını təşkil edən sistem) saxta təhlükəsiz sertifikat yaratdılar. Bu, sistemin avtomatik yoxlama mexanizmi "tam təhlükəsizdir" deyərsə, gizli əməliyyat əmrlərinə baxmağa imkan verdi.

Bu hücumlar yalnız fiziki maşına müdaxilə ilə mümkün olur. Buna görə Ondo-nun ən yüksək səviyyəli təhlükəsizliyi faktiki fiziki təhlükəsizliyə əsaslanır: kim avadanlığı qurur, harada saxlanılır və kim göndərir. Bu, cəza olmayan 27 validatorla müqayisədə daha pisdir? Bəlkə də deyil. Amma bu, fiziki təhlükəsizlikdir, real dünyada riskdir, buna görə də qiymətləndirmə bunu əks etdirməlidir.

Ondo həmişə reallığı qəbul edib və sertifikatlamanı garantor operatorlara açmağı planlaşdırır, eyni zamanda kodu doğrulama, açar saxlama və server hostingi ayrı-ayrı obyektlərə böləcək. Final vəziyyəti zəncirə yazılacaq ki, kənar müşahidəçilər pis əməliyyatlara iddia edə bilsin, proof-of-stake və cəza mexanizmi isə sonradan əlavə ediləcək.

Bəlkə də Ondo chain-in özünü qurmaq daha yaxşıdır...