Cảnh báo hạ cấp MSCI gây ra bán tháo “hoảng loạn”! Thị trường chứng khoán Indonesia giảm mạnh liên tiếp hai ngày, đạt mức thấp nhất trong sáu năm.

Ứng dụng tài chính thông minh Vietnam Finance APP cho biết, trước lo ngại về dòng vốn rút khỏi thị trường sau khi tổ chức chỉ số MSCI đề xuất hạ xếp hạng thị trường chứng khoán Indonesia và loại khỏi các chỉ số toàn cầu, chứng khoán Indonesia đã chứng kiến đợt bán tháo hoảng loạn, liên tục bị tổn thất nặng nề trong hai ngày qua. Dữ liệu cho thấy, chỉ số tổng hợp Jakarta của Indonesia sau khi giảm hơn 11% vào thứ Sáu tuần trước—lớn nhất trong gần 30 năm—lại tiếp tục giảm hơn 5% vào thứ Hai, chạm mức thấp nhất trong sáu năm qua.

Ngay từ tháng 1 năm nay, MSCI đã cảnh báo có thể hạ xếp hạng thị trường chứng khoán Indonesia từ “thị trường mới nổi” xuống “thị trường cận biên”. Trong nhiều tháng qua, tổ chức này đã thúc giục các quan chức Indonesia qua cả kênh công khai lẫn riêng tư để giải quyết mối lo ngại của nhà đầu tư về thao túng thị trường và minh bạch thông tin chưa đầy đủ.

Hiện tại, có vẻ như sự kiên nhẫn của MSCI đã cạn và họ đang cân nhắc các biện pháp quyết liệt hơn. Hiện tại, MSCI đang lấy ý kiến về đề xuất đưa Indonesia vào nhóm “thị trường độc lập”. MSCI cho biết, việc hạ xuống cận biên chưa thể phản ánh đúng mức độ nghiêm trọng của vấn đề thị trường tại quốc gia này. Trừ khi có bằng chứng cho thấy quản trị và vận hành thị trường cải thiện rõ rệt, MSCI dự kiến sẽ tiến hành thay đổi này. Thời gian lấy ý kiến sẽ kéo dài đến ngày 30/4/2027, quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra trước ngày 30/6/2027.

Từ năm 1989, kể từ khi MSCI phát hành chỉ số thị trường mới nổi, Indonesia luôn giữ vị trí thị trường mới nổi. Với sự tăng trưởng của nền kinh tế và thị trường vốn, việc được đưa vào chỉ số này giúp củng cố vị thế của Indonesia trong các danh mục đầu tư toàn cầu.

Nếu bị xếp vào thị trường độc lập, Indonesia sẽ hoàn toàn bị loại khỏi các chỉ số toàn cầu quan trọng của MSCI—các quỹ đầu tư thụ động theo sát chỉ số thị trường mới nổi của MSCI có thể buộc phải bán toàn bộ lượng cổ phiếu đang nắm giữ tại Indonesia; các nhà quản lý quỹ chủ động lấy chỉ số này làm chuẩn cũng có thể giảm mức tiếp xúc. Việc mất cơ hội đồng thời xuất hiện trong cả chỉ số thị trường mới nổi và cận biên, có thể làm giảm thêm nhu cầu của nhà đầu tư nước ngoài, gây áp lực bổ sung lên giá cổ phiếu và thanh khoản.

MSCI trong tuyên bố hôm thứ Năm tuần trước cho biết, bất chấp việc các cơ quan chức năng Indonesia đã công bố một loạt biện pháp cải cách, vấn đề thị trường vẫn khiến nhà đầu tư lo ngại nghiêm trọng. Nhà đầu tư phản ánh rằng tại địa phương dường như có hoạt động liên kết giao dịch kéo dài, và không có bằng chứng mạnh mẽ chứng minh việc xử lý vi phạm được thi hành thực chất.

Sở giao dịch chứng khoán Indonesia cho biết hôm thứ Hai: “Thông báo của MSCI đã khiến chúng tôi bất ngờ, gây hoảng loạn cho thị trường.” Sở giao dịch này đã giảm giới hạn sàn rơi từ 14% xuống 7% nhằm giảm tốc độ bán tháo. Ngoài ra, ban lãnh đạo sở sẽ gặp với lãnh đạo MSCI vào cuối ngày thứ Hai.

Tâm lý căng thẳng liên quan đến “đe dọa” của MSCI cũng lan sang thị trường đồng rupiah và trái phiếu Indonesia. Đồng rupiah từng rơi xuống mức 1USD đổi 18.040 rupiah, gần sát mức thấp kỷ lục 1USD đổi 18.190 rupiah vào tháng 6 năm ngoái. Đồng thời, trái phiếu chính phủ Indonesia bị bán tháo, lãi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tăng lên 7,4%, cao hơn mức 7,169% của thứ Sáu tuần trước.

Từ tháng 1 đến giữa tháng 10, các quỹ quốc tế đã rút khoảng 5 tỷ USD khỏi thị trường cổ phiếu Indonesia. Nếu tốc độ này tiếp tục, quy mô rút vốn cả năm có thể lập kỷ lục, khiến Indonesia trở thành thị trường cổ phiếu hoạt động kém nhất thế giới năm 2026. Nếu MSCI phân loại Indonesia thành thị trường độc lập, dòng vốn thoái có thể còn lớn hơn và khiến thị trường chứng khoán vốn đã yếu càng tồi tệ.

Ngay cả khi chỉ bị hạ xuống thị trường cận biên, cũng có thể gây ra làn sóng rút vốn nước ngoài lớn khỏi cổ phiếu Indonesia. Các chuyên gia phân tích của Goldman Sachs ước tính, trong kịch bản cực đoan, chỉ riêng dòng vốn thụ động rút ra có thể đạt tới 13 tỷ USD. Nguyên nhân là nhiều quỹ toàn cầu phân bổ vốn dựa sát theo chỉ số chuẩn, đồng nghĩa nếu Indonesia bị loại khỏi chỉ số thị trường mới nổi, nhiều quỹ buộc phải giảm hoặc bán mạnh toàn bộ các tài sản tại Indonesia.

Theo các chuyên gia phân tích của Citibank, nếu Indonesia bị đưa xuống “thị trường độc lập”—tức hoàn toàn bị loại khỏi chỉ số toàn cầu chủ chốt của MSCI—tác động sẽ “còn xấu hơn nữa”. Dòng vốn nước ngoài lớn như vậy có thể khiến đồng rupiah chịu áp lực mất giá, làm tăng chi phí huy động vốn, và khiến Indonesia càng phụ thuộc vào tiết kiệm trong nước và vốn có nguồn gốc chính phủ. Cú sốc này ảnh hưởng lớn nhất tới các cổ phiếu vốn hóa lớn, tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao, thanh khoản tốt, đặc biệt là các ngân hàng và doanh nghiệp chiếm vị trí quan trọng trong chỉ số chuẩn. Sự rút lui của nhà đầu tư nước ngoài có thể kéo theo giảm cho vay ngân hàng, đầu tư cơ sở hạ tầng và doanh nghiệp, cuối cùng làm chậm tăng trưởng và kiềm chế tạo việc làm.

Theo hai nguồn tin chính phủ nắm rõ vấn đề, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto dự kiến sẽ họp với các quan chức tài chính chủ chốt vào chiều thứ Hai để bàn về “tình hình kinh tế hiện nay”. Các nguồn tin cho biết, cuộc họp sẽ có Quỹ tài sản quốc gia Danantara và Ủy ban Ổn định Hệ thống Tài chính Indonesia. Ủy ban này gồm Bộ trưởng tài chính, Thống đốc ngân hàng trung ương Indonesia, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tài chính (OJK) và lãnh đạo Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Indonesia.

Chuyên gia phân tích chủ quyền của S&P Global Ratings, Rain Lin cho rằng cảnh báo mới nhất của MSCI có thể dẫn đến dòng vốn thoái ra lớn hơn, nhưng quy mô chưa đủ để ảnh hưởng thực chất đến chi phí huy động vốn. Ông nói: “Điều đáng lo hơn là điều này có thể làm suy giảm niềm tin nhà đầu tư, và có nguy cơ tâm lý thị trường lan sang thị trường trái phiếu chính phủ và lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài.”

Thứ Sáu tuần trước, cơ quan quản lý thị trường Indonesia đã chủ động xử lý vụ thao túng liên quan ba công ty, phạt tổng cộng khoảng 117 triệu USD nhằm phản hồi mối lo trên. Cùng lúc đó, chuyên gia thị trường ASEAN của Aletheia Capital tại Singapore, Angus Mackintosh, nhận xét: “Phạt tiền là một biện pháp tích cực, nhưng còn cần phối hợp thêm các hành động nhằm củng cố quyền lực giám sát của OJK, và xử lý trực tiếp các đối tượng tham gia lạm dụng thị trường nổi tiếng.”