Có rủi ro tiềm ẩn phía sau việc S&P 500 lập đỉnh mới! Phần lớn cổ phiếu thành phần kém hiệu quả, giá dầu cao và lợi suất trái phiếu Mỹ tăng đang làm gia tăng sự phân hóa trên thị trường

VietnamFinance APP nhận được thông tin, dưới sự hậu thuẫn của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI), chỉ số S&P 500 và Nasdaq 100 vẫn giữ vững phong độ, tuy nhiên dấu hiệu suy yếu trên các thị trường tài chính toàn cầu đang ngày càng lan rộng. Giá dầu duy trì ở mức cao và chi phí vay mượn tăng liên tục đang gây áp lực lên thị trường trái phiếu, tín dụng và cổ phiếu vốn hóa nhỏ, trong khi sự mạnh mẽ của các cổ phiếu công nghệ lớn lại che đậy sự phân hóa rõ nét trong nội bộ thị trường chứng khoán Mỹ.

Tuần này, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm từng tiến sát mức 5,4%, đạt mức cao nhất kể từ năm 2002, đồng thời giá dầu Brent duy trì trên mốc 100 USD mỗi thùng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lạm phát kéo dài. Chi phí tài chính toàn cầu cũng tăng mạnh, chi phí vay mượn của chính phủ Anh lên đến mức cao nhất trong 19 năm, thị trường trái phiếu chính phủ Pháp cũng gặp áp lực tương tự.

Mặc dù thị trường trái phiếu biến động mạnh, các chỉ số chứng khoán chính của Mỹ lại thể hiện sức bền dẻo dai. Chỉ số S&P 500 đã lập kỷ lục lịch sử vào thứ Ba, sau đó giảm trong hai phiên liên tiếp do lo lắng về triển vọng nhu cầu AI, nhưng phục hồi vào thứ Sáu nhờ kỳ vọng tích cực về mùa báo cáo tài chính mới của doanh nghiệp, hiện vẫn quanh mức cao nhất lịch sử.

Nền kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng, giúp các nhà đầu tư tạm thời bỏ qua rủi ro liên quan đến lợi suất trái phiếu chính phủ tăng và bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, xét về nội bộ thị trường, sự mạnh mẽ của chỉ số chính không được đa số cổ phiếu hậu thuẫn. Dữ liệu cho thấy, hiện chỉ khoảng một phần ba số cổ phiếu thành phần trong chỉ số S&P 500 có giá trên đường trung bình di động 50 ngày. Chỉ số này thường được dùng đo lường độ rộng của xu hướng tăng ngắn hạn, tỉ lệ thấp nghĩa là đà tăng chủ yếu dựa vào một số cổ phiếu lớn, thay vì toàn bộ thị trường đều tăng.

Đối với chỉ số Russell 2000 - vốn nhạy cảm hơn với thay đổi lãi suất, tình hình càng khắc nghiệt. Chỉ có 27% cổ phiếu vốn hóa nhỏ trong chỉ số này có giá trên đường trung bình 50 ngày, phản ánh chi phí tài chính cao đang gây áp lực rõ rệt cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ có nhu cầu vốn lớn.

Đáng chú ý, khi S&P 500 lập kỷ lục tuần này, độ rộng thị trường tăng đã giảm xuống mức cực thấp. Khi đó chỉ có 30% cổ phiếu thành phần nằm trên đường trung bình 50 ngày, lập mức tỷ lệ thấp nhất trong các ngày lập kỷ lục của S&P 500 kể từ khi Bloomberg bắt đầu thống kê năm 1990.

James St. Aubin, Giám đốc Đầu tư của Ocean Park Asset Management, cho biết, chỉ số S&P 500 tính theo tỷ trọng vốn hóa thị trường đang che giấu nhiều khoản lỗ nội bộ trên thị trường. Ông chỉ ra, ngay cả khi Fed không có động thái bổ sung, thị trường trái phiếu bản thân cũng đang siết chặt môi trường tài chính qua việc tăng chi phí thu vốn. Rủi ro thực sự là cú sốc ban đầu do giá năng lượng tăng có thể biến thành vấn đề lợi nhuận của doanh nghiệp, trong khi thị trường cổ phiếu hiện vẫn chưa phản ánh đủ khả năng này.

Lãi suất cao đang lan rộng ảnh hưởng từ thị trường trái phiếu sang các tài sản khác. Trên thị trường tín dụng, những người vay có thứ hạng tín dụng kém nhất hiện phải chịu lợi suất huy động khoảng 15%, điều này tạo gánh nặng nặng nề cho doanh nghiệp cần tái cấp vốn trái phiếu. Gần đây, chênh lệch tín dụng của trái phiếu doanh nghiệp lợi suất cao Mỹ tiếp tục mở rộng, giá của một ETF trái phiếu rác đã giảm xuống gần mức thấp của mùa bán tháo do cuộc chiến thuế quan hồi mùa xuân năm ngoái.

Hoạt động huy động vốn qua niêm yết doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng. Gần đây, nhiều doanh nghiệp thu hút sự chú ý đã hoãn kế hoạch lên sàn, Chủ tịch Tập đoàn Sở giao dịch chứng khoán New York Lynn Martin cho rằng nguyên nhân là do lãi suất tăng lên.

Tuy vậy, cú sốc lãi suất hiện tại vẫn chưa khiến nhà đầu tư rút khỏi hoàn toàn tài sản rủi ro, mà chủ yếu thể hiện ở việc tái cơ cấu danh mục đầu tư. Nhà đầu tư đang từng bước giảm tỷ trọng các tài sản nhạy cảm với biến động lợi suất trái phiếu và chi phí tài chính cao, gồm trái phiếu cấp đầu cơ và giao dịch chênh lệch ngoại hối.

Sự phân hóa nội bộ thị trường chứng khoán càng lộ rõ nét. Chỉ số Russell 2000 đã giảm năm tuần liên tiếp, lùi khoảng 8,5% từ đỉnh gần đây, dần sát mốc điều chỉnh kỹ thuật là giảm 10%. Ngành bất động sản cũng chịu áp lực liên tục. Trong khi đó, chỉ số S&P 500 và Nasdaq 100 - với tỷ trọng cổ phiếu công nghệ lớn - đều tăng trong tuần, làm nổi bật sự khác biệt giữa cổ phiếu công nghệ lớn và các ngành còn lại.

Tuy nhiên, phiên bán tháo cổ phiếu chip hôm thứ Năm cho thấy ngay cả chủ đề đầu tư AI từng thúc đẩy thị trường chứng khoán Mỹ cũng không hoàn toàn miễn dịch với biến động tâm lý thị trường.

Các chiến lược gia ngân hàng Société Générale gồm Manish Kabra, Charles de Boissezon và Kawtar Mamouni đã đưa ra hai kịch bản hoàn toàn đối lập trong báo cáo gần đây. Theo kịch bản bi quan, nếu dòng tiền của các doanh nghiệp công nghệ lớn tiếp tục chịu áp lực, đồng thời lợi suất trái phiếu 10 năm của Mỹ lên mức 6% và giá dầu tăng đến 150 USD/thùng, chỉ số S&P 500 có thể giảm hơn 20% vào năm tới. Ngược lại, nếu lợi suất trái phiếu Mỹ giảm về khoảng 4%, giá dầu giảm xuống 80 USD/thùng, và cơ bản của các doanh nghiệp công nghệ lớn cải thiện, cổ phiếu Mỹ vẫn có dư địa tăng tiếp.

Kabra cho rằng lợi suất trái phiếu Mỹ đạt 5% đã gây áp lực lên định giá cổ phiếu, và khi đạt 6% có thể làm xuất hiện sự kiện rủi ro tín dụng. Ông nhận định rủi ro trước tiên sẽ xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của khu vực phi tư nhân có đòn bẩy cao. Hiện tại, vấn đề cốt lõi mà thị trường quan tâm đã chuyển sang ổn định tài khóa quốc gia và tính bền vững của nợ chủ quyền.

Aubin của Ocean Park cho biết mô hình nội bộ của công ty đã nhận diện nhiều lĩnh vực đầu tư nhạy cảm với lãi suất cao hiện có xu hướng giảm, do đó đội ngũ đang giảm tiếp xúc với các tài sản nhạy cảm tín dụng bao gồm cả trái phiếu lợi suất cao. Ông gọi chênh lệch tín dụng của trái phiếu dưới cấp đầu tư là “thước đo thực sự của cảm xúc hoảng loạn thị trường”, và lưu ý từ giữa tháng 9 tới nay chênh lệch này liên tục mở rộng là điều đặc biệt phải cảnh giác.

Một số nhà đầu tư đã chủ động rút khỏi các tài sản liên quan đến AI từng tăng mạnh trước đó. Người quản lý quỹ đầu tư Jeff Muhlenkamp với số tài sản khoảng 270 triệu USD đã có thành tích vượt S&P 500 từ đầu năm, nhưng gần đây ông tăng tỷ trọng cổ phiếu năng lượng và gần như bán sạch các khoản đầu tư liên quan đến AI.

Nói về làn sóng đầu tư AI, Muhlenkamp cho biết ông thích rút lui khi thị trường vẫn còn vui vẻ. Ông cảnh báo rằng hiện tại doanh nghiệp vẫn còn tiếp cận được nguồn vốn, nhưng một khi kênh tài chính cạn kiệt, tình hình thị trường có thể đảo chiều nhanh chóng.