Vận tải Hormuz đón nhận bước đột phá! Iran và Oman dự định thiết lập kênh an ninh tạm thời, giá dầu thô giảm hơn 4% trong phiên giao dịch

Vận tải qua eo biển Hormuz ghi nhận tiến triển ngoại giao mới, giá dầu thô quốc tế trong phiên giao dịch thứ Ba tiếp tục giảm mạnh.

Iran và Oman ngày 25 đã ra tuyên bố chung cho biết, hai bên đã thảo luận về việc thiết lập hành lang vận tải tạm thời chung và tiến hành rà phá thủy lôi tại eo biển, đồng thời sẽ tiếp tục đàm phán kỹ thuật nhằm thúc đẩy thiết lập hành lang vận tải thường trực cùng các cơ chế quản lý giao thông, an ninh liên quan.

Sau khi tin tức được công bố, kỳ vọng thị trường về việc vận tải qua eo biển Hormuz có thể dần được khôi phục tăng lên. Cuối phiên giao dịch buổi sáng trên thị trường chứng khoán Mỹ ngày thứ Ba, giá hợp đồng dầu thô giao sau trên thị trường quốc tế đều giảm xuống mức thấp nhất hơn một tuần, dầu WTI của Mỹ giảm còn 81,54 đô la/thùng, giảm gần 4,1% trong ngày, dầu Brent giảm còn 88,17 đô la/thùng, giảm hơn 4,3% trong ngày.

Đối với thị trường dầu thô, tín hiệu Iran và Oman phát đi lần này cho thấy việc khôi phục vận tải qua eo biển Hormuz đang chuyển từ “trao đổi nguyên tắc” sang tiến hành triển khai các sắp xếp vận tải tạm thời cụ thể. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn còn cách xa việc khôi phục hoàn toàn hoạt động lưu thông bình thường tại eo biển: Trước đó, Iran nhiều lần nhấn mạnh, Mỹ trước hết phải dỡ bỏ phong tỏa trên biển đối với cảng Iran, phục hồi miễn trừ xuất khẩu dầu mỏ cho Iran thì Iran mới cho phép tự do lưu thông qua eo biển.

Iran và Oman dự định xây dựng hành lang vận tải chung tạm thời

Thông tấn xã Tân Hoa đưa tin, Iran và Oman ngày 25 đã ra tuyên bố chung, dự định thiết lập tại eo biển Hormuz một hành lang hàng hải an toàn do hai nước cùng thống nhất. Tuyên bố cho biết, Bộ trưởng Ngoại giao Oman Bader đã có chuyến thăm làm việc tại Iran và tổ chức đàm phán mang tính xây dựng với Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi. Hai bên tập trung thảo luận các sắp xếp đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz, đồng thời bảo vệ chủ quyền và quyền chủ quyền của mỗi nước.

Phía Oman tiết lộ, Bader và Araghchi đã bàn bạc về một “khung làm việc từng bước”, nhằm cung cấp cơ sở thực tiễn và khả thi cho việc khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz trong bối cảnh hiện nay.

Nội dung cốt lõi của khuôn khổ này gồm hai điểm:

Thứ nhất là thiết lập hành lang vận tải chung tạm thời, cung cấp phương án di chuyển mới cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz; thứ hai là triển khai dự án rà phá thủy lôi chung nhằm giảm thiểu rủi ro an ninh cho hoạt động hàng hải tại eo biển. Phía Oman cho biết hai bên cũng sẽ tiếp tục đàm phán ở cấp kỹ thuật để thúc đẩy xây dựng hành lang vận tải lâu dài cùng những sắp xếp quản lý cho tương lai.

Ngoài ra, Iran và Oman dự kiến sẽ thiết lập các cơ chế chia sẻ thông tin, quản lý giao thông cũng như dịch vụ hàng hải và an ninh liên quan, cũng như nhấn mạnh về sự cần thiết phối hợp với các quốc gia ven vịnh khác, đồng thời tuân thủ luật pháp quốc tế phù hợp, tôn trọng chủ quyền và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển.

Điều này có nghĩa là, các cuộc thảo luận lần này không còn chỉ dừng lại ở vấn đề “có khôi phục lưu thông hay không”, mà đã bắt đầu đề cập tới các khía cạnh cụ thể về tuyến hàng hải, rà phá thủy lôi, quản lý giao thông và dịch vụ an ninh.

Từ “hành lang tạm thời” đến khôi phục hoàn toàn, còn nhiều điều kiện then chốt chưa giải quyết

Các bài bình luận truyền thông đánh giá, tiến triển mà Iran và Oman đạt được lần này là dấu hiệu đột phá rõ ràng đầu tiên kể từ sau nhiều tuần nỗ lực ngoại giao. Hai bên đang tìm hướng quản lý vận tải eo biển thông qua sắp xếp tạm thời, đồng thời xúc tiến công tác rà phá thủy lôi, cũng như tiếp tục đàm phán về hành lang thường trực và cơ chế quản lý trong tương lai.

Trước đó, phía Iran từng tiết lộ đã thống nhất với Oman về tọa độ địa lý của hành lang tạm thời cho tàu thuyền và đã bước vào giai đoạn cuối của việc soạn thảo thỏa thuận. Theo kế hoạch được tiết lộ trước đó, các tàu thuyền có thể đi từ vùng biển Iran vào eo biển Hormuz, sau đó chủ yếu di chuyển qua vùng biển Oman để rời đi.

Tuy vậy, kế hoạch này từng bị đình trệ do một nguyên nhân là Oman lo ngại sắp xếp này có thể bị hiểu là nhượng bộ chủ quyền vùng biển cho Iran. Bên cạnh đó, bất đồng giữa Iran và Mỹ xung quanh tuyến hành trình tàu thuyền cũng từng khiến thỏa thuận ngừng bắn trước đây sụp đổ.

Do đó, hành lang vận tải tạm thời không có nghĩa eo biển Hormuz đã được khôi phục hoàn toàn hoạt động lưu thông.

Phía Iran trước đó đã khẳng định rõ, đạt được thỏa thuận vận tải với Oman không đồng nghĩa Tehran sẽ ngay lập tức cho phép tàu thuyền tự do lưu thông. Theo các nguồn tin, Iran yêu cầu Mỹ trước tiên phải dỡ bỏ phong tỏa trên biển đối với cảng Iran và khôi phục miễn trừ xuất khẩu dầu mỏ từng áp dụng cho Iran.

Đây cũng là biến số lớn nhất mà thị trường cần tiếp tục quan sát sau tiến triển ngoại giao: liệu các thỏa thuận kỹ thuật giữa Iran và Oman có thể cuối cùng chuyển hóa thành sắp xếp thông hành thực tế được tất cả các bên, trong đó có Mỹ, chấp nhận hay không.

Mỹ tăng cường “chiến tranh kinh tế”, đột phá ngoại giao càng quan trọng

Trong lúc Iran và Oman đạt được tiến triển kể trên, Mỹ tiếp tục tăng cường gây sức ép kinh tế đối với Iran.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent ngày thứ Hai công bố đợt trừng phạt mới với Iran, đồng thời mở rộng đe dọa áp dụng “cấm vận thứ cấp” đối với các nước, tổ chức kinh tế có hoạt động với Iran. Bộ Tài chính Mỹ lần này xử lý gần 60 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền, đưa các lĩnh vực tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không, hàng hải vào phạm vi gây sức ép bổ sung.

Bessent cho biết, Mỹ sẽ cho các nước liên quan một khoảng thời gian nhất định để cắt đứt quan hệ kinh tế với Iran, nhưng không công bố hạn chót cụ thể; nếu các nước không thực hiện đúng yêu cầu, Mỹ sẽ xem xét áp cấm vận thứ cấp.

Điều này khiến đàm phán vận tải giữa Iran và Oman càng trở nên đậm chất địa chính trị.

Trước đó, Mỹ và Iran từng đạt được bản ghi nhớ hồi tháng Sáu, trong đó có gia hạn ngừng bắn và dần khôi phục vận tải qua eo biển Hormuz về mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, sau đó hai bên phát sinh tranh cãi về tuyến di chuyển tàu thuyền: Mỹ thúc đẩy tàu đi qua “tuyến phía Nam” gần bờ biển Oman, Iran cho rằng tàu đã sử dụng “tuyến không được phép”, dẫn đến leo thang căng thẳng trở lại.

Hiện nay, Iran và Oman đang thử nghiệm một khuôn khổ vận tải tạm thời mới nhằm phá vỡ bế tắc, về mặt lý thuyết có thể tạo ra không gian cho tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran vốn đang đình trệ.

Thị trường dầu vẫn cần cảnh giác với rủi ro nguồn cung

Đối với thị trường dầu mỏ, eo biển Hormuz là biến động giao dịch trực tiếp nhất từ thông tin mới này.

Trong vài tháng qua, vận tải eo biển bị đình trệ liên tục làm tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Truyền thông chỉ ra rằng, trước đây thị trường luôn lo ngại eo biển Hormuz không thể sớm khôi phục lưu thông bình thường sẽ càng siết chặt nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, vì vậy bất kỳ tín hiệu ngoại giao nào làm giảm rủi ro mở cửa lại eo biển đều được phản ánh nhanh chóng vào giá dầu.

Dù giá dầu trong phiên thứ Ba giảm mạnh, nhưng thị trường dầu mỏ vẫn không có lý do gì để hoàn toàn yên tâm với rủi ro nguồn cung tại eo biển Hormuz.

Xét cho cùng, những gì Iran và Oman thảo luận lần này vẫn là khuôn khổ vận tải tạm thời, hai bên còn phải tiếp tục giải quyết các vấn đề kỹ thuật như rà phá thủy lôi, quản lý tuyến hàng hải, chia sẻ thông tin, kiểm soát giao thông và quản lý tương lai tại eo biển; quan trọng hơn là, bất đồng cốt lõi giữa Iran và Mỹ xung quanh phong tỏa cảng, xuất khẩu dầu mỏ và quyền tự do lưu thông qua eo biển vẫn chưa được giải quyết.

Vì vậy, đối với thị trường dầu mỏ, điều thực sự đáng chú ý sắp tới không phải là việc xuất hiện từ “khuôn khổ tạm thời”, mà là liệu các thỏa thuận này có được hiện thực hóa trên thực tế, giúp lưu lượng tàu thương mại qua eo biển Hormuz tăng trở lại đáng kể hay không.

Một khi vận tải được khôi phục từ cấp ngoại giao sang thực thi thực tế, phần bù rủi ro “eo biển bị gián đoạn kéo dài” trước đây tính vào giá dầu có thể tiếp tục giảm; ngược lại, nếu điều kiện trao đổi giữa Iran và Mỹ tiếp tục bế tắc, rủi ro nguồn cung tại eo biển Hormuz vẫn có thể nhanh chóng trở thành chủ đề trọng tâm của thị trường dầu mỏ.