Tại sao giá vàng lại đột ngột biến động mạnh 100 USD? Giao dịch repo trái phiếu dài hạn bất ngờ tăng gấp đôi

Huitong Net ngày 19 tháng 8—— Ngày 19 tháng 8, thứ Tư, Bộ Tài chính Hoa Kỳ thông báo mở rộng quy mô tái mua thanh khoản trái phiếu chính phủ dài hạn danh nghĩa, giới hạn tối đa mỗi lần tái mua cho hai kỳ hạn 10-20 năm và 20-30 năm được nâng từ 2 tỷ đô la lên ít nhất 4 tỷ đô la, và dự kiến triển khai từ ngày 9 tháng 9. Sau khi thông tin được công bố, lợi suất trái phiếu dài hạn giảm mạnh, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm của Mỹ giảm xuống khoảng 5,20%, kỳ hạn 10 năm giảm còn khoảng 4,63%. Sự thay đổi ở phía lãi suất nhanh chóng lan sang thị trường kim loại quý, hiện tại giá vàng giao ngay vọt lên gần 4.460 USD/ounce.

Ngày 19 tháng 8, thứ Tư, thị trường đã trải nghiệm một lần tái định giá rõ ràng giữa các loại tài sản. Trước đó, trái phiếu dài hạn liên tục chịu áp lực, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm từng tăng lên gần mức cao nhất kể từ năm 2007, và Bộ Tài chính Mỹ sau đó thông báo mở rộng quy mô tái mua thanh khoản trái phiếu dài hạn danh nghĩa, giới hạn tối đa mỗi lần tái mua cho hai khung 10-20 năm và 20-30 năm được nâng từ 2 tỷ đô la lên ít nhất 4 tỷ đô la và lên kế hoạch thực hiện từ ngày 9 tháng 9. Sau khi tin tức được đưa ra, lợi suất trái phiếu dài hạn nhanh chóng sụt giảm, lợi suất trái phiếu kho bạc 30 năm của Mỹ giảm xuống khoảng 5,20%, kỳ hạn 10 năm giảm còn khoảng 4,63%. Biến động ở phía lãi suất nhanh chóng lan truyền sang thị trường kim loại quý, giá vàng giao ngay hiện tại tăng mạnh lên gần 4.460 USD/ounce.

Để hiểu rõ sự biến động đột biến của giá vàng lần này, điểm mấu chốt không phải chỉ là logic tuyến tính kiểu “Bộ Tài chính mua trái phiếu đồng nghĩa giá vàng tăng”, mà là cần xem xét lại chi phí lưu giữ thực tế của vàng.

Vàng vốn không sinh lãi suất, do đó thị trường thường so sánh chi phí cơ hội giữa việc nắm giữ vàng và các tài sản có thu nhập cố định với độ tín nhiệm cao. Trước đó lợi suất trái phiếu 30 năm lên tới gần 5,3%, đồng thời kỳ vọng lạm phát dài hạn lại không tăng mạnh tương ứng, nghĩa là môi trường lãi suất thực dần thắt chặt hơn. Đây cũng là lý do quan trọng khiến vàng, dù bối cảnh rủi ro địa chính trị vẫn còn, vẫn chưa thể thể hiện vai trò tài sản trú ẩn truyền thống như kỳ vọng.

Ngày 18 tháng 8, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm của Mỹ từng lên tới khoảng 5,327%, cao nhất kể từ năm 2007, lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng quanh mức 4,7%. Khi Bộ Tài chính Hoa Kỳ tuyên bố mở rộng các biện pháp tái mua dài hạn, điều thị trường điều chỉnh trước tiên là biên độ rủi ro thanh khoản với kỳ hạn dài và premium kỳ hạn, chứ không lập tức định giá lại lãi suất chính sách của Fed.

Điểm khác biệt này rất quan trọng. Tái mua của Bộ Tài chính thuộc giải pháp quản trị nợ và hỗ trợ thanh khoản, hoàn toàn không tương đương với việc mua tài sản của Fed, càng không thể lý giải đơn giản như là nới lỏng định lượng (QE). Tác động trực tiếp là cải thiện tính thanh khoản một số trái phiếu cũ, bổ sung cầu mua thêm, hạ thấp mức bù đắp thanh khoản mà thị trường đòi hỏi trong giai đoạn áp lực cung tăng cao.

Đến cuối tháng 7, tổng quy mô tái mua thanh khoản trái phiếu danh nghĩa dài hạn của Bộ Tài chính Mỹ đã đạt gần 95 tỷ USD, cho thấy cơ chế tái mua vốn không phải là công cụ xuất hiện tạm thời. Điều đáng chú ý thực sự ở thay đổi lần này là quy mô mỗi lần thao tác kỳ hạn dài đã tăng lên đáng kể.

Biến động giá lần này tiếp tục cho thấy một thực tế dễ bị bỏ qua: vàng và lợi suất danh nghĩa trái phiếu kho bạc không hề có mối quan hệ một - một ổn định, mà lãi suất thực mới là biến số trung gian quan trọng hơn.

Thời điểm giá vàng ngày 18 tháng 8 giảm rõ rệt, thị trường quan sát thấy lợi suất trái phiếu dài hạn tăng vọt, trong khi kỳ vọng lạm phát dài hạn thay đổi tương đối ít. Khi lợi suất danh nghĩa tăng nhanh hơn kỳ vọng lạm phát, lãi suất thực tăng theo, chi phí cơ hội của các tài sản không sinh lãi như vàng vì thế cũng cao hơn. Dữ liệu giai đoạn đó cho thấy tỷ lệ cân bằng lạm phát kỳ hạn 10 năm khoảng 2,30%.

Sang ngày 19 tháng 8, logic trên lại đảo ngược. Sau khi Bộ Tài chính Mỹ mở rộng quy mô tái mua, lợi suất trái phiếu 30 năm giảm mạnh từ mức đóng cửa phiên trước 5,284%, premium kỳ hạn mà thị trường đã định giá trước đó cũng thu hẹp lại. Đồng thời, chỉ số đồng USD suy yếu trong ngắn hạn, giúp vàng được tái định giá cả về kênh lãi suất lẫn kênh đồng tiền định giá.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với rủi ro lãi suất dài hạn đã biến mất. Thâm hụt ngân sách, quy mô phát hành trái phiếu, nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp cùng giá năng lượng vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng premium kỳ hạn dài. Lịch phát hành trái phiếu quý do Bộ Tài chính Mỹ công bố đầu tháng 8 vẫn giữ nguyên quy mô phát hành nợ lớn, đồng thời tiếp tục sử dụng giải pháp tái mua để cải thiện thanh khoản thị trường thứ cấp.

Như vậy, phản ứng giá vàng hiện tại không hoàn toàn là về “premium phòng thủ tăng”, mà là một đợt hiệu chỉnh tập trung cho sự điều chỉnh định giá mạnh của phiên trước dưới tác động của lãi suất thực giảm nhanh.

Mâu thuẫn đáng lưu ý nhất trên thị trường trái phiếu dài hạn hiện nay, là tình trạng vừa tăng thêm hỗ trợ thanh khoản, vừa tồn tại áp lực cung mang tính cấu trúc.
Việc Bộ Tài chính nâng quy mô tái mua giúp cải thiện độ sâu thị trường với trái phiếu cũ ở một số kỳ hạn nhưng không làm thay đổi nhu cầu vay nợ toàn thị trường. Theo các công bố trước đó, quy mô các thương vụ tái mua hỗ trợ thanh khoản luôn ở mức hàng chục tỷ đến hàng trăm tỷ đô la, trong khi tổng quy mô thị trường trái phiếu Mỹ đã vượt 30 nghìn tỷ USD. Do vậy, so với thị trường tổng thể, tái mua chỉ nên được nhìn nhận là giải pháp vi mô hỗ trợ cấu trúc, không phải là công cụ thay đổi cơ bản cung-cầu thị trường nợ.

Mặt khác, giá năng lượng vẫn là biến số lạm phát quan trọng. Gần đây giá dầu vẫn giữ ở mức cao, tình trạng căng thẳng địa chính trị tại eo biển Hormuz làm tăng thêm bất ổn về vận chuyển và nguồn cung năng lượng, nên nhà đầu tư trái phiếu tiếp tục yêu cầu premium rủi ro lạm phát dài hạn cao hơn. Đầu phiên ngày 19 tháng 8, lợi suất trái phiếu 30 năm của Mỹ có lúc ở mức khoảng 5,22%, kỳ hạn 10 năm vào khoảng 4,625%, cho thấy dù thị trường trái phiếu dài hạn đã có điều chỉnh, mặt bằng lãi suất vẫn còn rất cao.

Điều này đẩy vàng vào một tổ hợp vĩ mô không hề đơn giản: giá năng lượng và rủi ro địa chính trị tăng nhu cầu trú ẩn cùng phòng hộ lạm phát, trong khi lãi suất thực cao lại làm tăng chi phí cơ hội nắm giữ vàng. Sự tồn tại song song này cũng giải thích tại sao vàng trong vài phiên vừa rồi liên tục có các biên độ dao động khá lớn trong ngày, thay vì hình thành một xu hướng mượt mà với một biến số vĩ mô chi phối rõ nét.
Quan sát ở cấu trúc 10 phút, điểm thay đổi lớn nhất của vàng không phải là vượt qua một mức giá cố định nào, mà là trạng thái biến động thay đổi rõ rệt.

Trước đó giá đã vận động hẹp quanh dải giữa Bollinger Band trong thời gian dài, sau bất ngờ xuất hiện liên tiếp các cây nến thân lớn mở rộng rõ rệt, dải trên Bollinger nhanh chóng bung rộng, dải giữa cũng điều chỉnh theo hướng tăng. Hiện dải giữa Bollinger quanh 4.378 USD/ounce, dải trên khoảng 4.436 USD/ounce, và đã có lúc giá vận động vượt ra ngoài dải trên này. Trạng thái như vậy thường có nghĩa là biến động thực tế ở chu kỳ ngắn đã vượt khỏi khoảng thống kê trước đó, thay vì chỉ phản ánh độ mạnh yếu của xu thế. Chỉ báo MACD cũng xuất hiện đà mở rộng động lượng cực nhanh trong ngắn hạn, khoảng cách giữa DIFF và DEA giãn lớn, giá trị Histogram tăng mạnh.

Hiện tại cả vàng, trái phiếu dài hạn và chỉ số USD đều đồng thuận tái định giá sau tin tức Bộ Tài chính, cho thấy sóng biến động này chủ yếu vẫn xuất phát từ các yếu tố lãi suất vĩ mô, thay vì nguyên nhân riêng biệt trong thị trường vàng. Trọng điểm theo dõi tiếp theo sẽ là lãi suất thực, premium kỳ hạn, nhu cầu đấu thầu trái phiếu, giá năng lượng và việc biên bản họp Fed sẽ mô tả hàm chính sách ra sao.