Tại sao Hàn Quốc luôn là quốc gia cảnh báo sớm về rủi ro tài chính toàn cầu?

Kể từ cuối tháng 5 khi Hàn Quốc ra mắt ETF đòn bẩy cổ phiếu đơn, thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã trải qua những biến động kịch tính, dữ dội. Mãi đến cuối tháng 7 khi cơ quan quản lý Hàn Quốc đưa ra chính sách hạn chế, “cuộc vui dữ dội và kết thúc càng dữ dội” này cùng quá trình tháo đòn bẩy khốc liệt mới đi đến hồi kết. Nhìn lại các sự kiện rủi ro vĩ mô lớn của toàn cầu trong gần ba mươi năm qua như Khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, bong bóng Internet năm 2000 và khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, thị trường vốn và tình hình kinh tế cơ bản của Hàn Quốc thường là nơi cảm nhận được áp lực rủi ro toàn cầu sớm nhất, phát cảnh báo trước ngay cả khi các thị trường phát triển Âu-Mỹ chưa thực sự xảy ra sự cố nghiêm trọng.

Quy luật này đã được thị trường thừa nhận rộng rãi, vì vậy Hàn Quốc thường được mệnh danh là "chim hoàng yến" của kinh tế toàn cầu. Cốt lõi nằm ở một số chỉ báo có độ nhạy cao mang tính dự báo: ví dụ, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vượt mức +15% thường phản ánh nền kinh tế toàn cầu đang quá nóng, trong khi giảm xuống mức âm thì phần lớn báo hiệu suy thoái đang tới gần. Ý nghĩa quan trọng của thị trường Hàn Quốc không chỉ ở việc đánh giá bản thân nền kinh tế của nước này, mà còn phản ánh chu kỳ sản xuất toàn cầu, chu kỳ công nghệ cũng như biến động dòng vốn.

Do đó, nói một cách chính xác, thị trường Hàn Quốc không phải lúc nào cũng là điểm khởi phát cho các cuộc khủng hoảng, mà là nơi đầu tiên phơi bày sự biến động trong chu kỳ toàn cầu.

Cảnh báo chim hoàng yến qua kiểm chứng lịch sử nhiều lần

Khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 không đơn giản chỉ do việc Mỹ tăng lãi suất, mà trước đó là do chu kỳ bán dẫn toàn cầu đảo chiều dẫn đến xuất khẩu của Hàn Quốc xấu đi, kết hợp với doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy cao và hệ thống tài chính yếu, khiến tác động khuếch đại hơn. Sau năm 1995, cán cân cung cầu DRAM toàn cầu suy yếu, giá DRAM lao dốc, lợi nhuận các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc bị ảnh hưởng nghiêm trọng (Hàn Quốc chiếm 1/3 sản lượng DRAM thế giới). Vì ngành bán dẫn đóng vai trò chủ chốt trong cơ cấu xuất khẩu của Hàn Quốc, nên suy thoái chu kỳ ngành truyền dẫn nhanh sang cán cân thương mại. Khi xuất khẩu gặp khó, thâm hụt tài khoản vãng lai đã tăng mạnh từ 8,9 tỷ USD năm 1995 lên 23,7 tỷ USD năm 1996.

Sau đó, hàng loạt tập đoàn tài phiệt vi phạm hợp đồng vay nợ, nợ xấu ngân hàng tăng vọt, dòng vốn nước ngoài rút đi càng mạnh, cuối cùng bùng phát thành khủng hoảng đồng won. Tỷ giá won từ 880 won/USD trước khủng hoảng giảm xuống còn 1.962 won/USD, mất giá hơn 55%. Trên thị trường vốn, chỉ số KOSPI từ đỉnh năm 1994 liên tục đi xuống và chạm đáy năm 1998 với mức giảm lớn nhất hơn 75%. 12 phiên giao dịch sau, thị trường Mỹ mới thật sự sụp đổ và chu kỳ giá xuống toàn cầu bắt đầu.

Còn trước khi bong bóng Internet năm 2000 vỡ, lĩnh vực bán dẫn Hàn Quốc đã sụt giảm trước khoảng 3 tháng so với khi Nasdaq đạt đỉnh.