Đường sinh tử 3% trái phiếu Nhật Bản! Cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cảnh báo: Mở rộng tài khóa có thể buộc ngân hàng trung ương phải mua trái phiếu

Bản kế hoạch mở rộng tài khóa của Sanae Takai đang đối đầu trực diện với chính sách tiền tệ thắt chặt của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ). Cựu quan chức BOJ Seiji Adachi đã đưa ra cảnh báo rõ ràng: Nếu lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm vượt quá 3%, chính phủ có thể sẽ gây áp lực lên BOJ để tăng quy mô mua trái phiếu, khiến ngân hàng trung ương rơi vào thế khó trong chu kỳ tăng lãi suất với cái gọi là “tình trạng bị chi phối bởi tài khóa”.

Theo Reuters ngày 15/7, Seiji Adachi cho biết trong một cuộc phỏng vấn, 3% là “ranh giới sinh tử” trong logic tài khóa của chính phủ Takai — một khi vượt qua, giả định cốt lõi rằng “tăng trưởng kinh tế vượt trội lãi suất, nợ công không cần lo lắng” sẽ bị thị trường nghi ngờ. Vào thứ Năm, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm ở mức 2,675%, tuần trước từng chạm đỉnh cao nhất trong 30 năm là 2,865%, cuộc chơi xung quanh mốc 3% chỉ vừa bắt đầu.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng điểm mấu chốt của cuộc đối đầu chính sách này là: Liệu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có đủ sức chống đỡ áp lực chính trị khi tiếp tục tăng lãi suất? Nếu buộc phải mua lại trái phiếu, quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ sẽ gặp trở ngại thực sự.

3%: Ranh giới sinh tử của logic tài khóa Takai

Bản dự thảo kế hoạch kinh tế của Sanae Takai gần đây đã làm dấy lên nghi ngờ mạnh mẽ về kỷ luật tài khóa của Nhật Bản, trực tiếp đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng vọt. Phân tích của Seiji Adachi đi thẳng vào trọng tâm:

Chính phủ Takai cho rằng tiền đề để tăng chi tiêu là tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa phải lâu dài cao hơn lãi suất dài hạn, qua đó quản lý được gánh nặng nợ công khổng lồ mà không làm tổn hại đến sức khỏe tài khóa.

Tuy nhiên, trong bối cảnh lạm phát ổn định ở mức 2% và tăng trưởng kinh tế thực tế chỉ dao động tối đa 1%, tiền đề này đang gặp thử thách nghiêm trọng. “Nếu lợi suất kỳ hạn 10 năm tăng vượt 3%, sẽ gây ra nghi ngờ về tính bền vững tài khóa của Nhật Bản,” Seiji Adachi nhấn mạnh. Ông tiết lộ, trong nội bộ chính phủ Nhật Bản, khoảng lợi suất từ 3%-3,5% nhiều khả năng được xem là hàng rào phòng thủ then chốt không thể để mất.

Seiji Adachi nhấn mạnh, yếu tố đang đẩy lợi suất tăng không phải là tỷ lệ nợ công/GDP của Nhật Bản hiện tại, mà là lo ngại sâu xa của thị trường về khả năng giữ kỷ luật tài khóa trong tương lai — “Tỷ lệ nợ công trên GDP của Nhật Bản hiện có thể đang giảm, nhưng điều khiến lợi suất lên cao không phải tình trạng tài khóa hiện tại, mà do lo ngại trong tương lai Nhật Bản có bảo vệ được kỷ luật tài khóa hay không.”

Tiến trình thắt chặt đối mặt với “bóng đen tài khóa chi phối”

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang tiến từng bước trên con đường bình thường hóa chính sách đầy khó khăn. Tháng 6 vừa qua, BOJ đã bỏ phiếu 7-1 nâng lãi suất cơ bản thêm 25 điểm cơ bản lên 1%, mức cao nhất kể từ năm 1995. Đồng thời, để thu hẹp bảng cân đối kế toán phình to do chính sách nới lỏng tiền tệ quy mô lớn kéo dài cả chục năm, từ năm 2024 ngân hàng liên tục giảm nhịp độ mua trái phiếu chính phủ, và quyết định từ tháng 4/2027 sẽ duy trì mức mua khoảng 2 nghìn tỷ yên/tháng.

Tuy nhiên, kỳ vọng tài khóa mở rộng và thắt chặt tiền tệ vốn tồn tại mâu thuẫn tự nhiên. Việc tăng lãi suất sẽ làm tăng chi phí vay nợ của chính phủ, trong khi bản kế hoạch của Sanae Takai lại cần môi trường huy động vốn tương đối dễ chịu. Seiji Adachi cảnh báo:

“Tùy vào tốc độ lợi suất tiếp tục tăng, chính phủ có thể gây áp lực chính trị lên BOJ, buộc ngân hàng tăng mua trái phiếu để kéo lợi suất xuống thấp.”

Điều đáng chú ý là sau khi BOJ dỡ bỏ chính sách kiểm soát đường cong lợi suất (YCC), việc mua trái phiếu không còn được xem là công cụ của chính sách tiền tệ, nhưng bất kỳ động thái can thiệp khẩn cấp nào cũng sẽ làm phức tạp thêm nỗ lực rút khỏi di sản kích thích quy mô lớn thời cựu Thống đốc Kuroda. Đồng thời, Seiji Adachi cũng chỉ ra rằng chính phủ khó có thể công khai đề xuất trì hoãn tăng lãi suất, bởi điều này có thể gây hoảng loạn về lạm phát vượt kiểm soát, khiến lợi suất tăng ngược lại.

Xung đột đường tăng lãi suất: Thử thách thực sự sẽ đến sau mốc 1,25%

Sau nhiều lần tăng lãi suất, thị trường ngày càng phân hóa mạnh về triển vọng chính sách tiếp theo của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

Theo Reuters, Seiji Adachi dự đoán rằng, cùng với khả năng lạm phát tiếp tục tăng trong vài tháng tới, BOJ có thể tiếp tục nâng lãi suất ngắn hạn lên 1,25% vào một thời điểm từ tháng 10 năm nay đến tháng 1 năm sau. Khảo sát cũng cho thấy đa số các nhà phân tích dự đoán BOJ sẽ tăng lãi suất lên 1,25% trước cuối năm nay.

Seiji Adachi nhấn mạnh, mức 1,25% sẽ đưa lãi suất chính sách của BOJ lên mức trung lập đối với nền kinh tế. “Sau khi lãi suất đạt 1,25%, quá trình quyết định tăng lãi suất của BOJ sẽ chuyển sang định hướng rủi ro lạm phát. Mục tiêu tăng lãi suất sẽ đổi từ điều chỉnh mức nới lỏng tiền tệ sang chống lạm phát,” ông nói.

Điều này đồng nghĩa trò chơi chính sách của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn đầu là từ 1% lên 1,25%, chủ yếu thử thách khả năng duy trì độc lập chính sách của BOJ dưới sức ép tài khóa; giai đoạn hai là trên 1,25% — phụ thuộc vào diễn biến giá dầu do tình hình Trung Đông, Seiji Adachi cho rằng BOJ có thể tiếp tục tăng lãi suất lên 1,5% hoặc thậm chí 1,75% vào một thời điểm trong năm tới.

Theo Reuters dẫn lời các nguồn tin, BOJ sẽ giữ nguyên lãi suất trong tháng này, nhưng sẽ tiếp tục tập trung vào rủi ro lạm phát — chi phí tăng do đồng yên suy yếu và nhu cầu AI mạnh đang phần nào bù đắp tác động giảm giá dầu. Cán cân giữa quyền tự chủ chính sách và thực tế tài khóa của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, vẫn chưa đến hồi kết.