Mỹ tạm thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Iran trong vòng 60 ngày, đây là lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ qua!

Chính phủ Mỹ thông báo tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhiều thập kỷ với dầu mỏ Iran, cho phép nước này giao dịch dầu thô bằng đô la Mỹ và xuất khẩu sang các khách hàng Mỹ. Động thái nhượng bộ lịch sử này đánh dấu bước ngoặt lớn trong cục diện địa chính trị Trung Đông và thị trường năng lượng toàn cầu.

Ngày 23/6, theo tin từ Tân Hoa Xã và Thời sự Đài Truyền Hình Trung ương Trung Quốc, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép chung trong 60 ngày, toàn diện miễn trừ các biện pháp trừng phạt với hoạt động sản xuất và bán dầu thô, sản phẩm hóa dầu của Iran, đồng thời Iran xác nhận ngay lập tức sẽ giải phóng 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng ở nước ngoài. Theo The Wall Street Journal, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tiết lộ, để đổi lại, Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên quốc tế trở lại các cơ sở hạt nhân của mình, dù phía Tehran vẫn chưa công khai thừa nhận nhượng bộ này.

Phân tích cho thấy, chính sách đảo chiều này đã tạo ra ảnh hưởng trực tiếp và sâu rộng đến các nhà đầu tư toàn cầu cũng như thị trường dầu mỏ. Việc miễn trừ không chỉ hợp thức hóa phần lớn “đội tàu bóng tối” của Iran, còn cho phép Ngân hàng Trung ương Iran và các thực thể liên quan nhận thanh toán bằng USD vượt qua các chế tài chống khủng bố.

Tuy nhiên, đàm phán về vấn đề hạt nhân vẫn tồn tại chia rẽ lớn, phe cứng rắn trong nước Iran bày tỏ rõ ràng phản đối việc cho phép thanh sát viên trở lại, khả năng thỏa thuận cuối cùng được thực thi vẫn còn nhiều bất định. Trong khi đó, liệu cơ chế hạ nhiệt xung đột giữa Hezbollah Lebanon và Israel có hiệu quả hay không vẫn là điểm rủi ro trọng tâm quyết định khả năng duy trì dài hạn của thỏa thuận này.

Chi tiết về miễn trừ và tái cấu trúc thị trường dầu mỏ

Mức độ sâu rộng của lệnh dỡ bỏ trừng phạt lần này đã vượt quá dự đoán của thị trường.

Theo Tân Hoa Xã, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Besant thông báo, như một phần của khuôn khổ đàm phán, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Bộ Tài chính Mỹ đã cấp phép cho phép sản xuất, truyền dẫn và bán dầu Iran, thời hạn miễn trừ đến ngày 21/8/2026, thậm chí cho phép nhập khẩu dầu thô và sản phẩm dầu của Iran vào Mỹ.

Theo The Wall Street Journal, điểm đột phá quan trọng nhất của miễn trừ chính thức này là việc cho phép Iran thanh toán bằng đô la Mỹ. Điều này đồng nghĩa với việc ngân hàng Iran có thể trực tiếp nhận tiền từ nước ngoài, giảm bớt nhu cầu ngoại tệ cấp bách của quốc gia này.

Ông Miad Maleki, cựu chuyên gia cấp cao phụ trách các biện pháp trừng phạt Bộ Tài chính thuộc tổ chức tư vấn Quỹ Bảo vệ Dân chủ, cho biết, lệnh miễn trừ này còn xóa bỏ các biện pháp trừng phạt với Ngân hàng Trung ương Iran cùng các thực thể liên quan, đánh dấu “sự xa rời mang tính căn bản so với khuôn khổ trừng phạt Iran do Quốc hội Mỹ thiết lập hai thập kỷ qua”.

Việc đình chỉ trừng phạt thay đổi ngay lập tức dòng chảy thương mại trên thị trường dầu mỏ.The Wall Street Journal cho biết, phát ngôn viên Liên minh xuất khẩu dầu mỏ Iran – ông Hamid Hosseini – tiết lộ ngay sau khi miễn trừ được ban hành, các nhà giao dịch châu Âu đã chủ động liên hệ mua dầu thô Iran, tuy nhiên hiện chưa có công ty Mỹ nào tiếp cận.

Giải phóng vốn và cơ chế thực thi song phương

Về tái thiết kinh tế và thu xếp nguồn lực, hai bên đã xác lập quy trình thực thi rõ ràng.

Theo Thời sự Đài Truyền Hình Trung Quốc, Thứ trưởng Ngoại giao Iran – ông Karibabadi – tiết lộ các bên đã đồng thuận khởi động lập tức kế hoạch giải phóng tổng cộng 12 tỷ USD vốn bị đóng băng, chia làm hai đợt mỗi đợt 6 tỷ USD.

Để đảm bảo thực hiện thỏa thuận, Mỹ và Iran đồng ý lập bốn nhóm công tác dưới sự giám sát của một ủy ban cấp cao; mỗi nhóm phụ trách: dỡ bỏ trừng phạt, vấn đề hạt nhân, tái thiết và phát triển kinh tế, cũng như giám sát chế tài và thực thi. Thành phần ủy ban gồm Chủ tịch Quốc hội Iran, Ngoại trưởng Iran, Phó Tổng thống Mỹ cùng Thủ tướng Pakistan và Thủ tướng Qatar.

Về mục đích sử dụng nguồn vốn giải phóng, theo The Wall Street Journal, ông Vance khẳng định hàng tỷ USD của Iran được lưu giữ tại Qatar bắt buộc phải dùng để mua lương thực, nông sản từ Mỹ. Ông nhấn mạnh, số tiền này sẽ “giúp nông dân Mỹ giàu lên, nuôi sống người dân Iran, đây là một thương vụ điển hình mang phong cách Trump”.

Bất đồng thanh sát và ván cờ chương trình hạt nhân

Dù các hạn chế kinh tế được nới lỏng đáng kể, nhưng bất đồng cốt lõi về hạt nhân vẫn là thanh gươm Damocles treo trên đầu thị trường.Theo tin tức, ông Vance thông báo Iran đã mời các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trở lại nước này, coi đây là cột mốc quan trọng đầu tiên chấm dứt vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, phát biểu này lập tức bị phía Iran phản đối. Tin dẫn nguồn truyền thông chính thống Iran, một quan chức nắm rõ đàm phán cho biết Tehran chưa hề đàm phán hay nhận bất kỳ cam kết mới nào về vấn đề hạt nhân.

Hãng thông tấn Tasnim có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thậm chí khẳng định, việc cho phép thanh sát viên thực hiện các chuyến thăm mới “vi phạm bản ghi nhớ hợp tác, đồng thời cực kỳ phá hoại”.

Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi yêu cầu cốt lõi là cho phép thanh sát viên tiếp cận các cơ sở hạt nhân bị Mỹ và Israel tấn công năm ngoái như Natanz, Fordow và Isfahan.

Tin cho biết, việc tiếp cận các địa điểm này rất quan trọng để đánh giá mức độ thiệt hại cũng như xác minh tồn kho uranium làm giàu cao của Iran. Washington yêu cầu Iran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cao, trong khi Iran khăng khăng đòi quyền làm giàu uranium, mâu thuẫn gốc rễ này sẽ do các nhóm kỹ thuật giải quyết thời gian tới.

Quá trình đàm phán nhiều bước thăng trầm, Trump cảnh báo sẽ dùng vũ lực nếu vi phạm

Theo tin, các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ lần này không hề bằng phẳng. Chỉ khoảng 36 tiếng trước khi công bố lệnh miễn trừ, đàm phán đứng trước sức ép lớn: giao tranh giữa Israel và Hezbollah Lebanon tiếp diễn, Iran tuyên bố đóng eo biển Hormuz, tình hình trở nên cực kỳ căng thẳng.

Sau đó, ông Trump đe dọa trên mạng xã hội, phái đoàn Iran tạm dừng đàm phán trực tiếp với phía Mỹ, thay vào đó duy trì tiếp xúc qua nước trung gian. “Họ thực sự dọa rút lui nhưng cuối cùng không rút lui”, ông Vance nói.

Tại Nhà Trắng, ông Trump tuyên bố rõ ràng, nếu Iran không tuân thủ biên bản ghi nhớ, Mỹ sẽ lại phát động tấn công, ngay cả khi điều này khiến kinh tế toàn cầu đứng trước nguy cơ sụp đổ. “Vũ khí hạt nhân còn nguy hiểm hơn cả suy thoái kinh tế. Suy thoái kinh tế rất tồi tệ, nhưng vũ khí hạt nhân tạo ra suy thoái nhanh hơn nhiều.”

Trước khi rời Thụy Sĩ, ông Vance tổng kết về kết quả đàm phán: “Chúng tôi đã đặt nền móng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công. Tôi nghĩ chúng ta đều phải nhìn nhận những thành tựu đã đạt được, nhưng thẳng thắn mà nói, còn rất nhiều việc phải làm.” Ông cho biết các nhóm kỹ sư sẽ ở lại tại chỗ để tiếp tục thúc đẩy đàm phán tiếp theo.

The Wall Street Journal cho rằng, kết quả cuối cùng về vấn đề hạt nhân – giữa yêu cầu Washington buộc Iran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu cao và Tehran cương quyết bảo vệ quyền làm giàu uranium – vẫn là biến số cốt lõi quyết định khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện cuối cùng.