Kinh tế khu vực đồng euro bất ngờ suy giảm trong quý I, triển vọng bị bao trùm bởi bóng mây chiến tranh Iran

Kinh tế khu vực đồng euro khởi đầu năm 2026 đã rơi vào suy thoái, dữ liệu điều chỉnh đã chuyển từ mức tăng trưởng yếu ớt sang giá trị âm, khiến Ngân hàng Trung ương châu Âu đối mặt với thế khó kép giữa kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng trong bối cảnh căng thẳng chiến tranh Iran gia tăng.

Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) công bố vào thứ Sáu rằng GDP khu vực đồng euro quý I năm nay giảm 0,2% so với quý trước, đảo chiều so với mức tăng 0,1% được công bố trước đó, đánh dấu quý đầu tiên giảm kể từ năm 2022. Nguyên nhân điều chỉnh chủ yếu đến từ việc hạ mạnh dữ liệu GDP Ireland — từ ước tính trước giảm 2% xuống giảm tới 12,1%.

Dữ liệu này làm phức tạp hơn chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu. Các quan chức đã ngầm chỉ ra khả năng sẽ công bố đợt tăng lãi suất đầu tiên kể từ năm 2023 vào cuộc họp tuần tới, do xung đột Iran đẩy lạm phát khu vực đồng euro lên 3,2%, vượt xa mục tiêu 2%. Tuy nhiên, một số quan chức lại lo ngại việc siết chặt chính sách tiền tệ trong bối cảnh kinh tế đã gặp khó có thể bóp nghẹt đà phục hồi vốn đã mong manh.

Bóng mây chiến tranh Iran tiếp tục phủ lên triển vọng kinh tế. OECD tuần này dự báo tốc độ tăng trưởng cả năm nay của khu vực đồng euro chỉ đạt 0,8%, giảm mạnh so với mức 1,4% vào năm 2025, đồng thời cảnh báo "các chỉ báo gần đây cho thấy tâm lý kinh tế tiếp tục xấu đi".

Lõi của lần điều chỉnh dữ liệu này là Ireland. Ireland tập trung nhiều tập đoàn đa quốc gia Mỹ, khiến GDP nước này biến động mạnh trong thời gian dài, và có ảnh hưởng lớn đến số liệu tổng thể của khu vực đồng euro. Số liệu mới nhất của Eurostat cho thấy GDP Ireland quý I lao dốc 12,1%, cao hơn nhiều so với ước tính giảm 2% trước đó, kéo theo chỉ số tổng thể của khu vực đồng euro rơi vào suy giảm.

Tuy nhiên, con số này không phản ánh đúng thực trạng kinh tế bản địa Ireland. Khu vực doanh nghiệp đa quốc gia trong quý giảm 27%, song dòng tiền ra vào của các doanh nghiệp này ảnh hưởng thực tế rất ít tới kinh tế địa phương. Chỉ số Nhu cầu Nội địa Sửa đổi (Modified Domestic Demand) phản ánh tốt hơn hoạt động nội địa Ireland đã tăng 0,6% trong cùng thời gian, được thúc đẩy bởi chi tiêu tiêu dùng và có xu hướng tích cực hơn. Chính phủ Ireland hôm thứ Năm cho biết dự báo GDP sẽ phục hồi tăng trưởng trong phần còn lại của năm.

Nếu loại bỏ yếu tố Ireland, tốc độ tăng trưởng quý I của khu vực đồng euro ước đạt khoảng 0,2% đến 0,3%. Daniel Hartmann, chuyên gia kinh tế trưởng Bantleon, cho biết: "Đây là mức tăng trưởng ổn định, phù hợp với khái niệm 'kiên cường' mà Ngân hàng Trung ương châu Âu luôn nhấn mạnh." Tuy nhiên, Rory Fennessy, chuyên gia kinh tế cấp cao Oxford Economics, nhận định trong báo cáo gửi khách hàng rằng, con số này phần nào được hỗ trợ bởi việc các doanh nghiệp dự báo gián đoạn chuỗi cung ứng nên đã tăng tồn kho, dẫn tới số liệu tăng trưởng bị thổi phồng một phần.

Dữ liệu của Pháp và Ý cũng đã được điều chỉnh lại. Cơ quan thống kê Pháp hạ mức tăng trưởng GDP quý I xuống còn giảm 0,1%, trong khi số liệu của Ý được cải thiện so với công bố trước.

Biến số then chốt kéo hạ nhiệt kinh tế khu vực đồng euro chính là chiến tranh Iran. Kể từ sau đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2 năm nay, giá năng lượng tăng vọt, dầu Brent tăng lũy kế hơn 30%, giá khí đốt châu Âu tăng hơn 50%. Chi phí năng lượng leo thang làm xói mòn sức mua của người dân, dữ liệu Eurostat công bố hôm thứ Năm cho thấy doanh số bán lẻ tháng 4 đã giảm rõ rệt.

Hoạt động doanh nghiệp cũng tiếp tục thu hẹp. Chỉ số PMI công bố tuần này cho thấy lĩnh vực tư nhân khu vực đồng euro tháng 5 giảm nhanh nhất trong 18 tháng, cả nhu cầu hàng hóa và dịch vụ đều sụt giảm, đồng thời chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong ba năm rưỡi qua. Daniel Hartmann cảnh báo: "Nếu xung đột ở Trung Đông không được giải quyết trong vài tuần tới, tăng trưởng khu vực đồng euro có thể suy giảm mạnh."

Đồng thời, áp lực lạm phát trên thị trường lao động cũng đang dần hạ nhiệt. Số liệu Eurostat cùng ngày cho thấy thu nhập bình quân đầu người quý I ở khu vực đồng euro tăng 3,4% so với cùng kỳ, thấp hơn mức 3,6% của quý trước và là mức thấp nhất kể từ đầu năm 2021. Đà tăng lương chậm lại phần nào giúp Ngân hàng Trung ương châu Âu giảm lo lắng về vòng xoáy tiền lương-lạm phát tăng cao.

Trước áp lực đình lạm, định hướng chính sách tại cuộc họp Ngân hàng Trung ương châu Âu tuần tới được thị trường rất quan tâm. Nhà đầu tư đã hoàn toàn kỳ vọng vào việc tăng lãi suất 25 điểm cơ bản, các phát ngôn công khai của giới chức cũng phần lớn ủng hộ việc siết chặt chính sách để đối phó vượt ngưỡng lạm phát.

Tuy nhiên, dữ liệu GDP đợt này giúp nhận rõ hơn cái giá của việc tăng lãi suất. Rory Fennessy cho biết: "Cả dữ liệu phần cứng và mềm mới nhất đều cho thấy cú sốc nguồn cung và lạm phát hiện hữu chưa phải là đỉnh điểm ảnh hưởng lên tăng trưởng. Việc tăng lãi suất sắp tới của Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ tạo thêm rào cản trong môi trường tín dụng vốn đã suy yếu."

Dự kiến, Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ công bố dự báo kinh tế mới trong cuộc họp tuần tới, một số thông tin cho biết các quan chức sẽ đưa hoạt động quý II vào kịch bản thu hẹp. Điều này có nghĩa là, trong khi xác nhận quan điểm thắt chặt, ngân hàng này cũng phải đồng thời truyền tải cho thị trường đánh giá thận trọng về rủi ro tăng trưởng đi xuống — việc cân bằng tín hiệu chính sách cứng rắn (diều hâu) và quản lý kỳ vọng thị trường sẽ là tâm điểm của cuộc họp tuần tới.