Người già bán bảo hiểm để đầu tư cổ phiếu, đòn bẩy lập kỷ lục! Dấu hiệu bong bóng xuất hiện liên tục trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc, ngân hàng trung ương bắt đầu giám sát chặt chẽ đòn bẩy

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc đang ghi nhận mức tăng trưởng sử thi nhờ cơn sốt bán dẫn AI, nhưng khi dư nợ ký quỹ leo lên mức cao kỷ lục và tâm lý đầu cơ của nhà đầu tư cá nhân lan rộng, các dấu hiệu cho thấy thị trường đang tạo bong bóng xuất hiện ngày càng nhiều.

Dư nợ ký quỹ trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã tăng vọt lên mức kỷ lục 38 nghìn tỷ won, chỉ trong vài tuần ngắn ngủi từ cuối tháng 4 đã tăng mạnh từ 25 nghìn tỷ won. Đáng chú ý hơn, nhóm nhà đầu tư cao tuổi trên 60 hiện chiếm gần một phần ba tổng dư nợ ký quỹ. Theo báo cáo, không ít người già còn chấp nhận bán lỗ bảo hiểm nhân thọ để lấy tiền đầu tư vào tài khoản chứng khoán. Bloomberg trích ý kiến phân tích rằng định giá hiện tại đã rõ ràng bị đẩy lên quá cao, thị trường chủ yếu bị chi phối bởi cảm xúc hơn là yếu tố cơ bản.

Nhóm lãnh đạo kinh tế và tài chính cao nhất Hàn Quốc – bao gồm cả Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc – đã cam kết tăng cường giám sát hoạt động margin và bán khống, chủ động kiềm chế đòn bẩy trước khi rủi ro thực sự được thị trường nhận diện đầy đủ.

Bên cạnh đó, tuần trước Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đã tổ chức cuộc họp Ban Chính sách tiền tệ đầu tiên kể từ khi Shin Hyun-song nhậm chức Thống đốc, và đã phát đi "tín hiệu diều hâu". Đây có thể là mối đe dọa tiềm tàng cho thị trường chứng khoán Hàn Quốc.

Mặc dù tuần trước ngân hàng trung ương giữ nguyên lãi suất ở mức 2,50%, nhưng quan điểm trong cuộc họp rõ ràng nghiêng về hướng thắt chặt. Trong số bảy ủy viên có hai người bỏ phiếu ủng hộ tăng lãi suất ngay lập tức thêm 25 điểm cơ bản, bản thân Shin cũng cho rằng "ngay cả nếu kỳ họp này đã tăng lãi suất cũng có thể đưa ra lý do hợp lý", nhấn mạnh rằng dù xét từ "giá cả, tăng trưởng, tỷ giá hay bất động sản thì đường hướng chính sách đều đã rất rõ, chỉ còn lại ẩn số là thời điểm, tốc độ và mức độ tăng." Morgan Stanley và các tổ chức khác dự báo Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 7 và tháng 10 năm nay, và thêm hai đợt tăng nữa vào nửa đầu năm sau, đưa lãi suất chính sách lên 3,50%.

Tuy nhiên, các phân tích cho rằng luận điểm tăng giá về mặt cấu trúc vẫn chưa bị phá vỡ, vị thế trọng yếu của Samsung Electronics và SK Hynix trong xây dựng hạ tầng AI toàn cầu vẫn rất vững chắc. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, rủi ro trong 60-90 ngày tới sẽ tăng rõ rệt – nếu kỳ vọng tăng lãi suất trở thành hiện thực, điều chỉnh 15%-20% có thể là thời điểm vào tốt hơn, thay vì là tín hiệu rút lui.

Đợt tăng này của thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã chuyển từ động lực cơ bản sang động lực đòn bẩy. ETF iShares MSCI Hàn Quốc (EWY) tăng hơn 300% tính từ đáy ngày 8/4/2025, thời điểm đó trùng với đợt tác động thuế quan từ chính quyền Trump; chỉ số KOSPI tăng 248% trong cùng kỳ, đứng đầu 92 thị trường chứng khoán toàn cầu mà Bloomberg theo dõi.

Tốc độ mở rộng của dư nợ ký quỹ đặc biệt đáng chú ý. Chỉ từ cuối tháng 4 đến nay chưa đầy hai tháng, dư nợ đã bùng nổ từ 25 lên 38 nghìn tỷ won – mức kỷ lục. Dù so sánh tương đối với thế giới thì nợ ký quỹ của Hàn Quốc vẫn ở mức vừa phải, nhưng vấn đề cấu trúc đằng sau con số này mới là điều cần lưu ý hơn cả.

Cách thức tham gia của nhóm nhà đầu tư cao tuổi đặc biệt dấy lên quan ngại cho thị trường. Hiện nhà đầu tư trên 60 tuổi nắm gần một phần ba dư nợ ký quỹ; đã có những trường hợp người già mất tiền do hủy hợp đồng bảo hiểm nhân thọ để rót vốn vào cổ phiếu – hành động này là điển hình cho tâm lý nhà đầu tư cá nhân tăng nóng. Bản thân nghiên cứu của Shin đã cảnh báo rõ ràng rằng quá trình vỡ đòn bẩy theo giá thị trường xảy ra nhanh hơn nhiều so với quá trình tích lũy, và cú sốc thường đánh mạnh nhất vào những nhóm vị thế yếu nhất.

Khuynh hướng tăng lãi suất của Shin Hyun-song không phải là sự hiểu nhầm của thị trường mà là sự tiếp nối tự nhiên từ các nghiên cứu học thuật của ông. Vị tân Thống đốc này có nền tảng học thuật sâu rộng, nhiều năm lãnh đạo bộ phận nghiên cứu tại Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), trường phái tư duy của ông hình thành sau khủng hoảng tài chính toàn cầu – quan điểm cho rằng động lực của khủng hoảng tài chính là chu kỳ đòn bẩy, xoắn ốc thanh khoản và các kênh chấp nhận rủi ro, quan trọng tương đương với các chu kỳ kinh tế truyền thống.

Bài nghiên cứu "Liquidity and Leverage" mà Shin đồng tác giả với Tobias Adrian được xem là nền tảng trong lĩnh vực này; nghiên cứu cho thấy bảng cân đối kế toán theo giá thị trường đã chuyển sự tăng giá tài sản thành đòn bẩy theo chu kỳ, và khi đảo chiều sẽ tạo thành vòng lặp phản hồi cực mạnh. Trọng tâm trong khung lý thuyết này là: thời điểm can thiệp tốt nhất là trước khi đòn bẩy trở về trạng thái bình thường, chứ không phải sau đó.

Dữ liệu kinh tế gần đây càng tiếp sức cho quan điểm diều hâu của Shin. Xuất khẩu Hàn Quốc tháng 5 (điều chỉnh theo ngày làm việc) tăng mạnh 60,7% so với cùng kỳ năm trước, không điều chỉnh tăng 53,2% – tốc độ nhanh nhất từ năm 1984; xuất khẩu bán dẫn tăng kỷ lục 169,4%; thặng dư thương mại nới rộng lên 26,9 tỷ USD.

So sánh giữa thị trường Hàn Quốc hiện tại và bong bóng Nhật Bản năm 1989 đã được đề cập rộng rãi. Khi đó chứng khoán và bất động sản Nhật đồng loạt bùng nổ, đầu cơ bằng vốn vay tràn lan, và ngân hàng trung ương Nhật tăng lãi suất khi bề mặt kinh tế còn mạnh, cuối cùng dẫn đến một trong những vụ nổ bong bóng tài sản tàn khốc nhất lịch sử thị trường hiện đại. Việc tăng lãi suất để "hạ nhiệt" không chỉ khiến thị trường giảm mà còn làm sụp đổ nền tảng của toàn thị trường.

Theo đánh giá, trực giác học thuật của Shin có thể sẽ thúc đẩy ông lặp lại vết xe của ngân hàng trung ương Nhật Bản năm 1989 – coi thịnh vượng thị trường là "cái đinh" để tăng lãi suất. Nếu động tác tăng lãi suất này đúng lúc kích hoạt vòng xoắn nợ ký quỹ như chính nghiên cứu của ông mô tả, hệ quả sẽ vượt xa một đợt điều chỉnh thông thường.

Tuy nhiên, Hàn Quốc không phải là Nhật Bản của năm 1989. Cỗ máy xuất khẩu lấy trọng tâm là ngành AI của quốc gia này năng động hơn, vị thế dẫn đầu của Samsung Electronics trong lĩnh vực bộ nhớ băng thông cao (HBM), lợi thế của SK Hynix trong chu kỳ chi tiêu vốn cho AI và vai trò chiến lược của Hàn Quốc trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu tạo thành nền tảng cơ bản dài hạn vững chắc. Chi tiêu vốn của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn vẫn tiếp tục; logic giao dịch lõi về AI vẫn chưa bị lung lay.

Điểm mấu chốt là: Shin có thể rút nhiên liệu khỏi thị trường trước khi nó tự phát hỏa mà không làm nổ tung chính vòng xoắn ký quỹ trong nghiên cứu của ông hay không? Các nhà phân tích cho rằng, sau "làn khói", các tài sản chất lượng còn lại sẽ xứng đáng sở hữu – nhưng trước đó, nhà đầu tư có lẽ phải trải qua một giai đoạn đầy biến động.