Lịch sử cho thấy giá vàng sẽ tiếp tục giảm mạnh, nhưng liệu các yếu tố thúc đẩy mới đã nắm quyền kiểm soát chưa?

Vào tháng 1 năm 2026, giá vàng từng sát mức đỉnh lịch sử 5600 đô la Mỹ/ounce, sau đó đã điều chỉnh, tính đến thứ Năm tuần này là 4473,89 đô la Mỹ, giảm khoảng 20%. Trước diễn biến này, thị trường có những phân tích khác nhau: có thể coi là một dấu hiệu yếu khi không thể tiếp tục tăng, nhưng cũng có thể hiểu là một sự điều chỉnh tương đối kiềm chế so với các chu kỳ lịch sử trước đó.

Nhìn lại diễn biến giá trong hai thập kỷ qua, sau những đợt tăng mạnh thường xuất hiện nhịp điều chỉnh rõ rệt. Tháng 10 năm 2008, giá vàng giảm xuống 697,45 đô la Mỹ/ounce, sau đó tăng 170%, đạt 1884,40 đô la Mỹ vào tháng 9 năm 2011, nhưng sau đó lại giảm 37%, về mức 1191,35 đô la Mỹ vào tháng 8 năm 2018.

Tình trạng tương tự lại lặp lại sau đó. Từ mức đáy năm 2018, giá vàng tăng 74%, đạt 2072,49 đô la Mỹ vào tháng 8 năm 2020, nhưng sau đó giảm 22%, còn 1620,20 đô la Mỹ vào tháng 9 năm 2022. Nhìn chung, đà tăng càng mạnh thì điều chỉnh sau đó thường càng sâu, đồng thời giai đoạn tăng giá thường nhanh hơn giai đoạn giảm giá.

Kể từ mức đáy tháng 9/2022, giá vàng đã tăng tổng cộng 245% và lập đỉnh mới vào tháng 1 năm 2026.

Cây bút chuyên mục hàng hóa và năng lượng tại châu Á của Reuters, Clyde Russell, viết rằng dựa trên các mô hình tăng-giảm trước đó, có khả năng giá vàng sẽ còn điều chỉnh mạnh hơn trong vài tháng, thậm chí vài năm tới trước khi xu hướng tăng được nối lại. Nói rằng “lần này sẽ khác” là một rủi ro đáng kể, bằng chứng là không ít trường hợp thị trường từng “suy nghĩ khác biệt” cuối cùng đều đi vào ngõ cụt.

Biến động nhu cầu và yếu tố hỗ trợ suy yếu

Russell cho rằng những động lực từng thúc đẩy giá vàng lên cao đang có sự thay đổi.

Thị trường từng quy đợt tăng giá này cho ba nguyên nhân chính: ngân hàng trung ương các nước liên tục mua vào vàng, nhu cầu mạnh từ hai thị trường tiêu thụ lớn là Trung Quốc và Ấn Độ, cùng tâm lý phòng ngừa rủi ro do lạm phát, nguy cơ địa chính trị và bất ổn từ vị thế của đồng USD.

Tuy nhiên, các yếu tố hỗ trợ này đang suy yếu. Theo Hội đồng vàng thế giới, quý I/2026, ngân hàng trung ương toàn cầu mua vào 243,7 tấn vàng, chỉ tăng 3% so với cùng kỳ. Từ đầu năm 2025 đến nay, lượng mua hàng quý cơ bản duy trì quanh mức 200 tấn, thấp rõ rệt so với giai đoạn giữa năm 2022 đến cuối năm 2024 – khi có 5 quý liên tiếp trên 300 tấn.

Phía cầu tiêu dùng cũng đang hạ nhiệt. Nhu cầu vàng trang sức tại Trung Quốc quý I là 85,2 tấn, giảm 31% cùng kỳ; Ấn Độ giảm 19% còn 66,1 tấn. Nhu cầu trang sức vàng toàn cầu giảm tổng cộng 25%, còn 260,2 tấn. Giá vàng cao bị cho là tác nhân chủ yếu kìm hãm tiêu thụ, trong khi việc Ấn Độ tăng thuế nhập khẩu vàng cũng nhằm siết chặt nhu cầu để giảm áp lực cán cân thanh toán quốc tế.

Về phía đầu tư, nhu cầu cũng suy giảm. Dòng vốn ròng vào ETF vàng trong quý I/2026 chỉ đạt 62 tấn, giảm 73% so với cùng kỳ năm trước. Tổng hợp lại, tổng nhu cầu vàng toàn cầu quý này là 1195,9 tấn, giảm 9% so với mức 1315,6 tấn của cùng kỳ năm 2025.

Logic định giá chuyển sang kỳ vọng lãi suất

Russell nhận định rằng, trong bối cảnh cầu suy yếu tổng thể, cơ chế dẫn dắt giá vàng hiện nay đã thay đổi. Các tác động của thị trường đã dịch chuyển từ yếu tố cung-cầu và phòng ngừa rủi ro truyền thống sang kỳ vọng về lộ trình chính sách tiền tệ.

Gần đây, vàng và dầu thô có xu hướng biến động ngược chiều, thể hiện sự chuyển đổi này. Khi căng thẳng Mỹ-Iran đẩy giá dầu tăng, vàng lại giảm; ngược lại, kỳ vọng đạt được hòa bình khiến giá dầu hạ, vàng được hỗ trợ tăng trở lại.

Đằng sau sự liên thông này chính là tác động của giá dầu lên kỳ vọng lãi suất Mỹ. Giá dầu tăng củng cố khả năng tăng lãi suất, đồng thời thu hẹp dư địa giảm lãi suất, gây sức ép với vàng – tài sản không sinh lời; ngược lại, giá dầu giảm làm tăng khả năng Mỹ giảm lãi suất, qua đó có lợi cho vàng.

Theo cơ chế này, diễn biến giá vàng hiện hầu như phụ thuộc vào thay đổi kỳ vọng chính sách vĩ mô, đồng thời chịu ảnh hưởng mạnh từ tình hình địa chính trị, nhất là diễn biến căng thẳng liên quan đến Iran.

Cuối cùng, Russell nhận định, điều này khiến vàng cũng trở thành “con tin” của cục diện chiến tranh Iran như bao tài sản khác.