Khi AI bắt đầu "tiếp quản công việc": Bước ngoặt trên thị trường việc làm đã xuất hiện?

Ngày 19 tháng 4, cuộc thi marathon robot hình người tại Bắc Kinh Yizhuang đã thể hiện tiến bộ công nghệ, mang đến cho chủ đề hiện tại một cửa sổ quan sát mang tính biểu tượng cao. So với năm ngoái, robot cùng loại đã có sự cải thiện rõ rệt về độ ổn định di chuyển, khả năng thích ứng với môi trường phức tạp cũng như năng lực thực hiện liên tục các nhiệm vụ. Trong vòng một năm ngắn ngủi, quá trình lặp lại công nghệ được gia tốc đáng kể, robot hình người đang chuyển mình từ công nghệ trình diễn sang yếu tố sản xuất có thể sử dụng. Việc robot và AI phát triển theo vòng lặp nhanh, có thể gây tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động với tốc độ còn vượt xa mong đợi trước đây.

Kể từ khi ChatGPT ra đời, năng lực AI đã tăng trưởng theo cấp số nhân và nhanh chóng được tích hợp vào quy trình sản xuất doanh nghiệp, từ công cụ hỗ trợ ban đầu, dần chuyển sang tự động hóa quy trình và thậm chí thay thế một phần quyết định. Ở cấp độ doanh nghiệp, việc ứng dụng AI đã chuyển từ thí điểm sang triển khai hệ thống. Mặc dù hiện tại tác động của AI đến lao động chủ yếu ở phạm vi vi mô hơn là vĩ mô, nhưng ảnh hưởng của AI đã bắt đầu lan rộng từ phương diện hiệu suất sang lĩnh vực việc làm.

Dựa trên số liệu, tác động này đã bắt đầu lộ rõ. Ví dụ, tại Mỹ, số người lao động trong các ngành nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao đã giảm rõ rệt, một số vị trí kỹ thuật giảm hơn 10%. Đặc biệt đối với các vị trí đầu vào, vốn là mắt xích đáy trong nấc thang nghề nghiệp, đã trở thành đối tượng đầu tiên bị thay thế. Tỷ lệ thất nghiệp của lao động trẻ từ 22-27 tuổi trong các ngành nghề có mức phơi nhiễm cao đã tăng 1,1 điểm phần trăm kể từ năm 2023, trong khi nhóm ngành nghề mức phơi nhiễm thấp chỉ tăng 0,2 điểm phần trăm.

Thị trường lao động: Từ biến động chu kỳ đến cú sốc cơ cấu

Nếu tỷ lệ ứng dụng AI bước vào giai đoạn tăng trưởng theo cấp số nhân, thị trường việc làm sẽ không còn chỉ biến động theo chu kỳ mà sẽ bước vào quá trình tái cấu trúc cơ cấu mạnh mẽ hơn.

Trong ngắn hạn, AI chủ yếu sẽ thay thế một phần nhiệm vụ, dẫn đến tình trạng thất nghiệp ma sát gia tăng. Người lao động bị thay thế cần thời gian để chuyển đổi sang các vị trí mới, từ đó đẩy tỷ lệ thất nghiệp ngắn hạn tăng cao. Tác động này trước tiên sẽ tập trung vào nhóm lao động trẻ và các vị trí đầu vào, bởi các vị trí này thường có tính chuẩn hóa, lặp lại và dễ thay thế.