Trong nhiều năm, Ethereum [ETH] ưu tiên bảo mật trên mainnet trong khi Layer 2 xử lý tốc độ và khả năng mở rộng, và hệ sinh thái từng xem L2 như “shard có thương hiệu” và là sự mở rộng trực tiếp của mạng lưới.
Tuy nhiên, đến năm 2026, tầm nhìn này không còn phản ánh đúng sự phát triển của hệ sinh thái, khi Vitalik Buterin thừa nhận rằng Layer 2 không còn chỉ là công cụ mở rộng quy mô.
Giới hạn gas tăng cùng các nâng cấp liên tục đã cải thiện hiệu năng mainnet nhanh hơn dự kiến, trong khi nhiều dự án L2 lại chậm lại hoặc từ bỏ quá trình phi tập trung hóa do áp lực pháp lý và kinh doanh.
Những thay đổi này đã tạo ra sự bất định và định nghĩa lại mối quan hệ giữa Layer 1 và Layer 2.
Ba thay đổi lớn sau đây giải thích cho sự thay đổi trong bức tranh Layer 2 của Ethereum.
Khủng hoảng nhận diện của Layer 2
Trong một tập gần đây của Unchained, Austin Griffith và Karl Floersch đã tham gia thảo luận về tương lai của Layer 2, khi Buterin đặt câu hỏi liệu tầm nhìn mở rộng ban đầu của Ethereum còn phù hợp ở hiện tại hay không.
Thứ nhất, Ethereum hiện có khả năng mở rộng hiệu quả hơn nhờ giới hạn gas cao hơn và các nâng cấp kỹ thuật liên tục.
Những cải tiến này tăng khả năng mạng lưới và giảm sự phụ thuộc vào Layer 2 cho chi phí cơ bản phải chăng. Do đó, L2 không còn đóng vai trò thiết yếu trong việc giữ chi phí giao dịch thấp.
Thứ hai, nhiều mạng Layer 2 đã chậm lại trong tiến trình phi tập trung hóa trong những năm gần đây.
Áp lực pháp lý và kinh doanh đã khiến một số dự án rời xa mô hình phi tập trung hoàn toàn. Sự thay đổi này làm suy yếu ý tưởng ban đầu rằng L2 phản ánh chặt chẽ sự tin cậy và quản trị của Ethereum.
Thứ ba, Layer 2 hiện vận hành với các mức độ tin cậy khác nhau trong hệ sinh thái. Thay vì đồng nhất là Ethereum “nguyên chất”, chúng tồn tại trên một phổ rộng.
Một số mạng vẫn được bảo mật chặt chẽ bởi Ethereum, trong khi số khác hoạt động độc lập hơn và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn.
Những thay đổi này cho thấy Layer 2 không còn chỉ là phần mở rộng đơn giản của Ethereum. Chúng hình thành một hệ sinh thái đa dạng với vai trò và ưu tiên riêng biệt, định hình lại cách cộng đồng nhìn nhận về mở rộng quy mô trên Ethereum.
Khi Ethereum mở rộng hiệu quả hơn và nhiều mạng Layer 2 chỉ phi tập trung một phần, một câu hỏi then chốt đang nổi lên…
Thực sự L2 đang trở thành gì?
Theo Karl Floersch, điều này phụ thuộc vào việc bạn xem Ethereum chỉ là một mạng lưới hay là một nền văn hóa chung. Các dự án như Optimism khởi đầu là phần mở rộng của Ethereum nhưng đã phát triển thành các nền tảng độc lập.
Floersch bổ sung,
“Optimism được xây dựng để mở rộng Ethereum và thúc đẩy tiến bộ ở tiền tuyến.”
Vì vậy, chỉ nhanh và rẻ thôi là chưa đủ; L2 giờ đây cần có trường hợp sử dụng rõ ràng và giá trị mạnh mẽ để duy trì sự liên quan. Đồng thời, mainnet của Ethereum đang lấy lại tầm quan trọng.
Mục tiêu cuối cùng
Khi phí giảm và bảo mật vẫn không đối thủ, các nhà phát triển ngày càng quay lại Layer 1.
Chi phí thấp hơn, cam kết mạnh hơn và hoạt động dựa trên AI ngày càng tăng khiến mainnet trở nên hấp dẫn hơn, đặc biệt với các ứng dụng nghiêm túc nơi bảo mật quan trọng hơn tốc độ.
Trong khi đó, ngay cả khi mạng Layer 2 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh về sử dụng, lượng vốn mà chúng bảo vệ vẫn tiếp tục giảm.
Điều này trùng hợp với việc Buterin gần đây nhấn mạnh chiến lược rollup-first ban đầu của Ethereum không còn phù hợp với thực tế hiện tại.
Dữ liệu từ L2Beat cho thấy người dùng ngày càng dựa vào rollup cho giao dịch nhanh và chi phí thấp, trong khi ngày càng ít tài sản được bảo vệ dưới mức bảo mật của Ethereum.
Khoảng cách ngày càng lớn này cho thấy L2 đang chuyển dần sang các nền tảng tập trung vào thực thi thay vì là các trung tâm lưu trữ giá trị lớn, buộc Ethereum phải suy nghĩ lại về vai trò lâu dài của Layer 2 trong hệ sinh thái của mình.
Những suy nghĩ cuối cùng
- Phi tập trung hóa một phần đã trở thành điểm yếu cấu trúc của nhiều rollup, hạn chế niềm tin và việc chấp nhận từ các tổ chức trong dài hạn.
- Các mạng L2 ngày càng được đánh giá dựa trên sự phù hợp với thị trường sản phẩm thay vì chỉ là thông lượng kỹ thuật.
