AQSH Moliya vazirligi obligatsiyalar bozorini barqarorlashtirish uchun zudlik bilan chora ko‘rdi! Uzoq muddatli AQSH davlat obligatsiyalari qayta sotib olish hajmi kamida ikki barobar oshiriladi, AQSH davlat obligatsiyalari daromadliligi barcha yo‘nalishlarda pasaydi.

Zhihui Moliya Ilovasi xabar bermoqda, yaqin kunlarda uzoq muddatli AQSh obligatsiyalari daromadliligi oxirgi yillarda eng yuqori nuqtaga yetganda, AQSh Moliya Vaziri kutilmagan tarzda uzoq muddatli obligatsiyalarni qayta sotib olish hajmini oshirishini e’lon qildi. Hozirgi chorakdagi obligatsiya qayta sotib olish rejasini ikki hafta avval e’lon qilgandan so‘ng, AQSh Moliya vazirligi chorshanba kuni, muddati 10 yildan 30 yilgacha bo‘lgan obligatsiyalar bo‘yicha “likvidlikni qo‘llab-quvvatlash maqsadidagi qayta sotib olish operatsiyasi hajmini kamida ikki baravar oshirishini” bildirdi. O‘tgan yili AQSh Moliya Vaziri Yellen obligatsiyalarni qayta sotib olish rejasini ishga tushirgan edi va uni Moliya vazirligining “zarurat tug‘ilganda joriy qilinadigan to‘liq vositalar to‘plami”ning bir qismi, deb atagan, bu orqali AQSh obligatsiyalari bozorida tartibsizlik paydo bo‘lsa, vaziyatga javob beriladi.

Xabar e’lon qilingach, barcha muddatlardagi AQSh obligatsiyalari daromadliligi keskin pasaydi. Xususan, ushbu xabar tayyorlanayotgan vaqtgacha, 30 yillik daromadlilik 9 baza punkti pasayib, 5,19%ni tashkil etdi; “global aktivlar narxini belgilovchi asos” bo‘lgan 10 yillik AQSh obligatsiyalari daromadliligi esa 6 baza punktidan ko‘proq tushdi va 4,644%ga yetdi.

AQSh Moliya vazirligi bayonotida shunday deyiladi: “Bu safar qayta sotib olish operatsiyasi hajmining oshirilishi, Moliya vazirligi uzoq muddatli nominal obligatsiyalar bozorida ko‘proq likvidlik yordami taqdim etmoqchi ekanligidan dalolat. Bozor ishtirokchilari ushbu sektorlarga kuchli talab bildirayotganini ko‘rmoqdamiz, Moliya vazirligi ushbu uzoq muddatli obligatsiyalarni qayta sotib olish operatsiyasida doim ko‘plab yuqori sifatli takliflarni olmoqda, bu esa bunga isbot bo‘la oladi.”

Natixis North America kompaniyasining AQSh foiz stavkalari strategiyasi bo‘yicha rahbari Jon Brigz shunday dedi: “Bu erda asosiy ahamiyatga ega bo‘lgan narsa — vaqt. Menimcha, bu tasodif emas, shuning uchun eng muhim narsa — bu qanday signallarni chiqaryapti. Agar daromadlilik judayam yuqoriga chiqsa, Moliya vazirligi uni jilovlashga harakat qiladi — endi esa bizni bosimga olib keladigan muhim nuqtalar qayerda ekanini bilamiz.”

AQSh Moliya vazirligining ushbu muhim yangiligi, dunyo bo‘ylab uzoq muddatli hukumat obligatsiyalarining ommaviy sotilishi tufayli bozor xavotirlari kuchaygan bir paytda e’lon qilindi. Seshanba kuni ertalab, 30 yillik AQSh obligatsiyalari daromadliligi 2007 yildan beri eng yuqori nuqtaga — 5,32%ga chiqdi, bu iyun oxiridan buyon 46 baza punktga o‘sdi; 10 yillik AQSh obligatsiyalari daromadliligi ham 4,74%gacha oshib, yoz boshidan buyon 35 baza punkti o‘sdi va so‘nggi 18 oy ichidagi rekord darajaga yetdi.

AQShdan tashqari ko‘plab davlatlarning hukumat obligatsiyalari bozori ham bosim ostida, ko‘plab mamlakatlarda obligatsiya daromadliligi o‘n yillar ichidagi eng yuqori nuqtaga yondashdi yoki yetdi. Jumladan, Germaniyaning asosiy 10 yillik obligatsiyalari daromadliligi oxirgi 15 yildagi eng yuqori ko‘rsatkichga chiqdi; Fransiyaning 10 yillik obligatsiyalari 2008 yildan beri birinchi marta bunday darajaga chiqdi; Yaponiyaning 10 yillik obligatsiyalari daromadliligi esa 2,941%ga yetib, bu yil bahorida o‘rnatilgan oxirgi 30 yildagi rekordni yangiladi. Buyuk Britaniya, Italiya, Shveytsariya, Kanada davlatlaridagi turli muddatli davlat obligatsiyalari daromadliligi ham jiddiy o‘sdi.

Har bir davlat obligatsiyalari bozori mahalliy omillar ta’sirida bo‘lsa ham, daromadlilikning o‘sishini ta’minlovchi tuzilmaviy omillar global xarakterga ega. Bir tomondan, bozor ishtirokchilarining tobora kuchayib borayotgan xavotirlari — dunyo tuzilmasining parchalanishi har bir mamlakat iqtisodiyotini yetkazib berish zarbalariga nisbatan zaiflashtiradi va inflyatsion bosim saqlanib qoladi; boshqa tomondan, obligatsiya egalarida hukumatlarning byudjet harajatlarini nazorat qila olmasliklaridan xavotir bor va bu foiz stavkalarini uzoq muddat yuqori darajada saqlashga majbur qilmoqda.

Ushbu “bo‘ron”da eng katta e’tiborni tortayotgan — bu AQSh davlat obligatsiyalari. So‘nggi vaqtlarda bozor Federal Zaxira Tizimi foiz stavkalarini oshirish bo‘yicha kutilmalarni kamaytirayotgan fonida ham, uzoq muddatli AQSh obligatsiyalari sotilayotganining asosiy sababi — bu risk mukofoti. Uzoq muddatli AQSh obligatsiyalarini ushlash, moliyaviy ta’minot, inflyatsiya va siyosiy noaniqliklarga duch kelish degani, shuning uchun investorlar ancha katta mukofot talab qilishmoqda. Bundan tashqari, Federal Zaxira Tizimining siyosiy kommunikatsiyasidagi noaniqlik ham uzoq muddatli AQSh obligatsiyalarida risk mukofotining oshishiga sabab bo‘layotgan yangi omillardan. Katta texnologik kompaniyalar ham moliyaviy resurslar uchun obligatsiyalarga yuzlana boshladi va bu AQSh davlat obligatsiyalariga bo‘lgan talabning bir qismini boshqa bozorga yo‘naltirdi.

AJ Bell kompaniyasi bozor boshlig‘i Den Coatsworth seshanba kuni shunday dedi: urushlarni tugatish bo‘yicha harakatlar doimiy ravishda muvaffaqiyatsiz yakunlanmoqda, investorlar esa hozir eng ko‘p inflyatsion xavf va ehtimoliy foiz stavkalari oshishi haqida xavotir olishmoqda. Ammo u quyidagilarni ham qo‘shimcha qiladi: “Uzoq muddatli obligatsiyalar daromadliligining oshishi, bu faqat foiz stavkalari va inflyatsiya kutilmalariga bog‘liq emas. Bozor hukumatning qarz olish miqdorining haddan tashqari oshganidan xavotirda — investorlar uzoq muddatli davlat obligatsiyalarini ushlash uchun endi yuqoriroq mukofot so‘rashmoqda.”

Deutsche Bank analitigi Jim Reid ta’kidlaydi: so‘nggi kunlarda obligatsiya bozori pasayishiga bitta voqea sababchi bo‘lmagan, “lekin AQSh va Eron o‘rtasida kelishuvga erishish ehtimoli ko‘rinmayapti va investorlar Hurmuz bo‘g‘ozining yopiq bo‘lishi muddati uzoqlashishini narxlarga kiritishni boshladilar. Bozor esa neft narxlari ancha uzoq vaqt yuqorida qoladi, deb kutmoqda. Hurmuz bo‘g‘ozining uzoq muddatli blokadaga olinishi xavotiri kuchayib, bu mo‘’tadil daromadli bozorlarni bosim ostiga qo‘ymoqda, ayniqsa uzoq muddatli suveren obligatsiyalarga ko‘proq ta’sir ko‘rsatmoqda”.

Ayni paytda, treyderlar 16 milliard dollarlik yangi 20 yillik davlat obligatsiyalari auksioniga ham tayyorgarlik ko‘rmoqda. Mahalliy vaqt bilan chorshanba kuni, AQSh Moliya vazirligi jami 20 milliard dollarlik 20 yillik davlat obligatsiyalarini chiqaradi, ular orasida taxminan 16 milliard dollarlik yangi obligatsiyalar investorlar uchun chiqariladi.

Yaqinda uzoq muddatli AQSh obligatsiyalari daromadliligi doimiy ravishda oshib borayotgani sabab, ushbu auksion AQShning fiskal holati va qarz ta’minoti qobiliyatiga investorlarning munosabatini ko‘rsatib beruvchi muhim ko‘rsatkich vazifasini o‘tamoqda. Bozor diqqat markazida turgan asosiy savol: AQSh hukumatining qarz olib boorish ehtiyoji hamon kengayib borar ekan, kelajakda xorijiy kapitalni AQSh davlat obligatsiyalariga jalb qilish uchun davlat qanchalik yuqori foiz to‘lashi kerak bo‘ladi? O‘tgan haftada AQSh davlat obligatsiyalari bozori shunga o‘xshash signal berdi: AQSh Moliya vazirligi tomonidan chiqarilgan 10 yillik davlat obligatsiyalari bo‘yicha auksion natijasida 4,683% daromadlilik belgilandi — bu so‘nggi 19 yildagi eng yuqori ko‘rsatkich; 30 yillik davlat obligatsiyalari bo‘yicha auksion natijasi esa 5,216% bo‘lib, bu oxirgi 25 yildagi rekorddir.