1,65 biliona "pozabilansowych bomb"! Ukryte długi pięciu gigantów technologicznych wzrosły ośmiokrotnie w cztery lata, czy wyścig zbrojeń AI może wywołać kolejną katastrofę płynnościową?

Portal informacyjny finansowy poinformował, że szaleńczy "wyścig zbrojeń" na infrastrukturę sztucznej inteligencji (AI) wśród pięciu największych amerykańskich gigantów technologicznych doprowadził do powstania „imperium ukrytego długu” o skali znacznie przewyższającej oficjalnie wykazane zobowiązania.

Ostatnia analiza przypisów do najnowszych sprawozdań finansowych Alphabet (GOOGL.US), Microsoft (MSFT.US), Amazon (AMZN.US), Meta (META.US) oraz Oracle (ORCL.US) ujawnia, że całkowita wartość „ukrytego długu” powstałego poprzez długoterminowe zobowiązania zakupowe oraz wynajem centrów danych, osiągnęła 1,65 biliona dolarów. To więcej niż około 1,35 biliona dolarów oficjalnie ujawnionych zobowiązań i osiem razy więcej niż cztery lata temu.

Ta ogromna skala zobowiązań pozabilansowych coraz bardziej niepokoi Wall Street oraz globalne organy regulacyjne: jeśli popyt na AI nie sprosta oczekiwaniom, te ukryte w przypisach zobowiązania płatnicze mogą w krótkim czasie zamienić się w "bombę długu" pochłaniającą przepływy pieniężne.

Zakupy GPU na kredyt rodzą ukryte ryzyko zadłużenia

Tak zwany „ukryty dług” oznacza zobowiązania powstałe w wyniku inwestycji, zakupów sprzętu lub długoterminowych umów najmu, których według obowiązujących standardów rachunkowości nie wykazuje się jako dług, dopóki aktywa nie zostaną fizycznie dostarczone lub budowa zakończona. Nie zużywają one od razu środków pieniężnych, nie pojawiają się w głównych rubrykach bilansu, a jedynie w drobnych przypisach na końcu raportu finansowego.

Obecnie światowa walka o dominację w AI jest coraz intensywniejsza, a giganci technologiczni masowo kupują za ogromne sumy najnowocześniejsze GPU oraz budują megacentra danych. Aby uniknąć nagłego wzrostu długów, stosują długoterminowe zobowiązania zakupowe oraz modele finansowania centrów danych poprzez wynajem zwrotny lub długoterminowy leasing. To legalnie wykorzystuje zasadę rachunkowości „wprowadzić do ksiąg po dostawie”, przez co presja dużych nakładów kapitałowych jest przesuwana na później, co jednak prowadzi do narastania ogromnej góry ukrytego długu poza bilansem.

Według statystyk, spośród tych pięciu firm, Meta posiada największy ukryty dług – szacowany na około 420 miliardów dolarów, niemal 2,8 razy więcej niż jej dług wykazany w bilansie. Meta wraz z Blue Owl Capital (OWL.US) buduje gigantyczne centrum danych w Luizjanie, którego całkowity koszt rozwoju wzrósł z pierwotnych 27 miliardów do ponad 50 miliardów dolarów. Meta wnosi tylko 20% kapitału własnego, a po zakończeniu budowy korzysta z obiektu na zasadzie najmu, początkowy nakład finansowy jest znacznie mniejszy, ale zgodnie z doniesieniami Meta zgodziła się w przypadku zerwania współpracy ponieść całkowitą odpowiedzialność za straty – to potencjalnie twarde zobowiązanie nie jest wykazywane w bilansie.

Ukryty dług Oracle rósł wręcz eksplodująco, powiększając się w ciągu czterech lat ponad 30-krotnie do 273 miliardów dolarów. Obciążenie to wynika głównie z masowych umów leasingowych, z których znaczna część środków dedykowana została na wspólny z OpenAI projekt AI centrum danych "Star Gateway". Tymczasem zamówienia opóźnione, dotyczące usług chmurowych oraz innych przedsięwzięć Microsoft, Alphabet i Amazon sięgają 1,45 biliona dolarów, co pozornie zabezpiecza przyszłe przychody, lecz skumulowane długoterminowe zobowiązania płatnicze nadal stanowią groźny cień.

W przypadku słabszego popytu „ukryta bomba” zmieni się w kryzys płynności

Główna obawa branży jest taka, że jeśli globalny popyt na AI nie nadąży za wysokimi oczekiwaniami, ten odroczony dług nagle zamieni się w realną dziurę w przepływach pieniężnych.

Według ekspertów z sektora technologicznego, wynajem nieruchomości komercyjnych jeszcze pozwala zachować pewną wartość aktywów, ale centra danych AI są pełne niezwykle szybko ewoluujących półprzewodników, a postęp technologiczny powoduje szybką utratę wartości sprzętu. Jeśli popyt na AI osłabnie, a wskaźnik wykorzystania spadnie, giganci technologiczni będą zmuszeni do ogromnych odpisów wartości aktywów.

Jeszcze bardziej alarmujący jest obecny model „inwestycji zwrotnej” – firmy technologiczne wzajemnie inwestują w AI usługach, by sztucznie podtrzymywać księgowe przychody i dane o popycie, co tymczasowo maskuje niepewność rzeczywistego zapotrzebowania. Jednak jeśli realny wzrost popytu nie zrównoważy obecnie budowanej olbrzymiej mocy obliczeniowej, odroczone zobowiązania zostaną skumulowane przy uruchomieniu centrów danych i wywołają kryzys.

Chociaż sami giganci pozostają optymistami, kierownictwo AWS Amazon podkreśla, że inwestycje w infrastrukturę AI nie są spekulacyjne, to eksplozja zobowiązań pozabilansowych jest faktem.

„Bank centralny banków centralnych” wydaje historyczne ostrzeżenie

Wobec wysokiego poziomu dźwigni finansowej, zarówno jawnej, jak i ukrytej, Międzynarodowy Bank Rozrachunków (BIS), znany jako „bank centralny banków centralnych”, w najnowszym raporcie gospodarczym wydał wyraźne ostrzeżenie. BIS porównał obecny bilionowy boom inwestycyjny w AI bezpośrednio do gorączki kanałów w XIX wieku, bańki kolejowej w Wielkiej Brytanii oraz bańki internetowej roku 2000, wskazując, że „każdy z tych precedensów skończył się odwróceniem inwestycji i recesją gospodarczą”.

Z raportu wynika, że pięć największych amerykańskich dostawców usług chmurowych (Hyperscaler) w latach 2025–2026 przeznaczy ponad 1 bilion dolarów na wydatki kapitałowe związane z AI, przekraczając możliwości generowania zysków i wolnych przepływów pieniężnych i zmuszając niektóre firmy do zaciągania długu.

BIS szczególnie wskazuje na ukryte „złożone sieci transakcji prywatnych”: giganci technologiczni inwestują w laboratoria AI, by zabezpieczać długoterminowe zakupy mocy obliczeniowej, a zewnętrzni wykonawcy budując centra danych wynajmują je zwrotnie w ramach umów z klauzulami wyjścia, które są słabo ujawnione i mogą powodować ryzyko wielokrotnego zabezpieczania tych samych aktywów.

Jeśli wydatki zostaną nagle ograniczone, cały łańcuch dostaw – od producentów chipów, wykonawców infrastruktury, po prywatnych i bezpośrednich inwestorów – stanie w obliczu równoczesnego zerwania strumieni przychodów. Dodatkowo ekspozycja pożyczek bezpośrednich na sektor AI wzrosła czterokrotnie w ciągu pięciu lat; jeśli dodać utrzymującą się wysoką inflację i napięcia geopolityczne, system finansowy może doświadczyć szybszego efektu domina niż przy typowym kryzysie bankowym.

BIS w raporcie wyraźnie podkreśla: „Obecna skala i tempo inwestycji w AI oraz powszechne oczekiwania na znaczną poprawę produktywności są bardzo podobne do historycznych precedensów. Każdy z nich zakończył się gwałtownym odwróceniem inwestycji i recesją gospodarczą mającą wpływ na całą gospodarkę.”