Qlobal istiqraz bazarlarının təzyiq altında olduğuna daha bir sübut! İnvestorlar daha yüksək risk primləri tələb edir, Almaniyanın 30 illik dövlət istiqrazlarının buraxılış gəliri son 15 ilin ən yüksək səviyyəsində olacaq

Zhibao Maliyyə APP-nin məlumatına görə, investorların borcu davamlı artan və hələ də inflyasiyanın öhdəsindən gələn hökumətləri maliyyələşdirmək üçün daha yüksək kompensasiya tələb etməsi ilə Almaniya gözləyir ki, böyük həcmli uzunmüddətli istiqraz emisiyasında son 15 ilin ən yüksək maliyyə xərcləri ilə qarşılaşacaq.

Almaniya keçən ay 3.64% gəlirliliklə az miqdarda 30 illik dövlət istiqrazı emissiya etdi ki, bu da həmin müddətli istiqrazlar üzrə 2011-dən bəri ən yüksək gəlirlilikdir. Məlumatlı şəxslər bildirirlər ki, Almaniya bu ecər bank sindikatı vasitəsilə 2056-cı ilin avqustunda müddəti bitən 30 illik dövlət istiqrazını emissiya edir və bu istiqrazın gəlirliliyi hazırda 2054-cü ildə müddəti bitən 30 illik istiqrazın gəlirlilik səviyyəsindən (3.77%) 0.4 baza bəndi yüksək olacaq. Onlar əlavə ediblər ki, bu 30 illik istiqrazın emisiyası qiymətinin çərşənbə axşamı axşamı açıqlanması gözlənilir.

Investorlar daha yüksək risk premiumu tələb edir, maliyyə xərclərini artırırlar

Sindikat emissiyası zamanı adətən emissiya xərcləri hərracla həyata keçiriləndən yüksək olur, lakin bu yollarla hökumət tez bir zamanda böyük miqdarda vəsait toplaya, investor bazasını genişləndirə və investor strukturu müxtəlifləşdirə bilər. Bu sindikat emissiyası ilə bağlı istiqrazlar ilk dəfə keçən ilin martında emissiya olundu, emissiya miqdarı 6 milyard avro idi və 36 milyard avro sifariş cəlb etdi. Mayda, istiqraz gəlirliliyi son 15 ilin yüksəkliyində qalarkən Almaniya bu istiqrazı yenidən artırdı və yenə də 36 milyard avro tələb yaradıldı.

Almaniya Kommersiya Bankının faiz və kredit araşdırmaları rəhbəri Kristof Rigel gözləyir ki, çərşənbə axşamı əməliyyat miqdarı maksimum 3.5 milyard avroya (təqribən 4.1 milyard ABŞ dolları) çatacaq. Onun həmkarı Hauke Simsen keçən ay verdiyi hesabatda bildirdi ki, Almaniyanın 2027-ci ildə maliyyə ehtiyacı nəzərəçarpacaq dərəcədə artacaq və büdcə layihəsi göstərir ki, Almaniyanın təmiz maliyyə ehtiyacı 204 milyard avro olacaq. O, gözləyir ki, gələn il Almaniyanın əlavə federal istiqrazlarının təmiz emissiya miqdarı rekord 163 milyard avro olacaq, 2026-cı ildəki təxminən 137 milyard avrodan yüksək; bu arada, istiqrazların ümumi emissiya miqdarı da təxminən 400 milyard avro ilə tarixdə ən yüksək səviyyəyə çatacaq.

Maliyyə ehtiyacının artması Almaniyanın müdafiə və infrastruktur xərclərinin artmasını əks etdirir, eyni zamanda bu ölkə gələn il rekord 238 milyard avro istiqrazın qaytarılması ilə qarşılaşacaq. Lakin bütün vəsaitlərin federal istiqrazların emissiyası ilə toplanması məcburi deyil. Simsen bildirir ki, qısamüddətli xəzinə bonları, nağd ehtiyatlar, aktivlərin satışı və Almaniya dövlət inkişaf bankası — Yeniləşmə Kredit Bankasından vəsait digər maliyyə mənbəyi kimi çıxış edə bilər.

Qlobal istiqraz bazarı “müddət fırtınası”na məruz qalır

Dünya hökumətləri xərcləri artırdıqca və bu il neft qiymətləri şoka səbəb olduğu üçün inflyasiya təzyiqi davam etdikcə, qlobal istiqraz bazarı ümumilikdə zəifləyib və son həftələrdə daha da satışa məruz qalır. Keçən həftə, Almaniyanın 30 illik dövlət istiqrazının gəlirliliyi 2011-dən bəri ən yüksək səviyyəyə çatdı, Fransanın 10 illik dövlət istiqrazının gəlirliliyi isə 2009-dan bəri ən yüksək oldu. Dünən gecə, ABŞ-ın 30 illik dövlət istiqrazı davamlı olaraq satıldı, gəlirliliyi bir müddət 5.29%-ə yüksəldi, bu da 2007-dən bəri ən yüksək səviyyədir və o dövrdə qlobal maliyyə böhranının başlanğıcına yaxınlaşdı. Bu təzyiq Asiyaya da keçdi — 18 avqustda, Yaponiyanın 5 illik istiqraz gəlirliliyi 2.18%-ə çatdı, tarixdə ən yüksək; 10 illik istiqraz gəlirliliyi isə 2.945%-ə çatdı, 1996-cı ilin sentyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəldi.

Hər ölkənin istiqraz bazarı yerli faktorlardan təsirlənsə də, gəlirliliyin artmasını sürətləndirən struktur qüvvələr əslində qlobal ortaq xarakter daşıyır. Bir tərəfdən, bazar dağılmış dünya nizamının hər ölkənin iqtisadiyyatını təchizat şoku ilə üz-üzə qoyacağı və inflyasiya təzyiqlərinin davam edəcəyindən narahatdır; digər tərəfdən, istiqraz sahibləri hökumətlərin maliyyə xərclərini idarə edə bilməməsindən qaynaqlanan qorxuya görə faizlərin uzun müddət yüksək qalması ilə bağlı narahatdır.

Bu “fırtınada” ən çox diqqət çəkən ABŞ-ın dövlət istiqrazlarıdır. Almaniyanın dövlət istiqrazlarında olduğu kimi, ABŞ da risk premiumunun artması ilə daha yüksək maliyyə xərcləri ilə qarşılaşır. 12 avqustda, $42 milyardlıq 10 illik ABŞ istiqrazı hərracında faiz dərəcəsi 4.683%-ə çatdı, bu da 2007-ci ildəki qlobal maliyyə böhranından bəri ən yüksəkdir; 13 avqustda ABŞ Xəzinəsi $25 milyardlıq 30 illik istiqraz hərracını tamamladı, faiz dərəcəsi 5.216%-ə çatdı, bu da 2001-dən bəri ən yüksək səviyyəni qeyd edir.

Uzunmüddətli istiqrazların maliyyə xərclərinin sürətlə artmasının əsasında ABŞ-ın büdcə çatışmazlığının davamlı artması ilə bağlı bazar narahatlığı dayanır. İyulda ABŞ-ın büdcə çatışmazlığı $432.3 milyard oldu, bu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 48% artdı və 2021-ci ilin martından bəri ən böyük aylıq çatışmazlıq əldə olundu. Daha pis olan odur ki, yalnız bir ayın çatışmazlığı genişləşmir, ABŞ-da cari maliyyə ilinin ilk 10 ayında ümumi büdcə boşluğu artıq $1.8 trilyona yaxınlaşıb və bu miqdar 2025-ci ilin eyni dövrünü üstələyib.

Bu arada, ABŞ dövlət istiqrazlarının ümumi həcmi artıq $39.9 trilyona çatıb. Cari maliyyə ilinin ilk 10 ayında ABŞ hökumətinin borc faizlərinə ödədiyi məbləğ $1.17 trilyon olub, ötən ilin eyni dövründəki $1.01 trilyondan təqribən $160 milyard çoxdur.

Son dövrlərdə bazarın ABŞ Federal Rezervinin faiz artırma gözləntilərini zəiflədiyi şəraitdə belə, uzunmüddətli ABŞ istiqrazları satışa məruz qalıb və bunun əsas səbəbi risk premiumudur. Uzunmüddətli ABŞ istiqrazına sahib olmaq deməkdir ki, maliyyə təchizatı, inflyasiyanın dəyişməsi və siyasət qeyri-müəyyənliyi ilə qarşılaşacaqsınız, buna görə investorlar daha yüksək kompensasiya tələb edirlər.

Analitiklər bildirirlər ki, maliyyə genişləməsi təzyiqi və pul siyasətinin qeyri-müəyyənliyi ABŞ istiqrazlarının uzunmüddətli faizlərini ikiqat məhdudlaşdırır. ABŞ istiqrazlarının təchizatı üzrə 2027-ci ildə yeni uzunmüddətli dövlət istiqrazlarının emissiyası gözlənilir. ABŞ uzunmüddətli dövlət istiqrazlarının hərrac həcmi 2024-cü ilin mayından bəri dəyişməzdir, əlavə maliyyə ehtiyacı qısamüddətli istiqrazlarla təmin edilir. 2026-cı ildə ABŞ-ın maliyyə ehtiyacını müvəqqəti olaraq artan qısamüddətli istiqraz təchizatı ilə həll etmək mümkündür. Lakin indiki istiqraz emissiya strukturunu davam etdirilsə, 2027-2028-ci illərdə ümumi maliyyə boşluğu $1.5 trilyona qədər artacaq.

Pul siyasəti tərəfdən, ABŞ Federal Rezervinin qeyri-müəyyən siyasət ünsiyyəti uzunmüddətli premiumun yeni yüksəlmə səbəbinə çevrilib. Tarixdə, ABŞ-da pul siyasəti qeyri-müəyyənliyi artanda, adətən uzunmüddətli premium yüksələr, hətta qısa müddətli faiz artımı qiyməti məşğulluğun zəifləməsinə görə aşağı düşsə belə, pul siyasətinin qeyri-müəyyənliyi uzunmüddətli premiumun yüksək səviyyədə qalmasına səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, bazar strukturunun inkişafı əvvəllər sabit olan alıcı tələbinin tədricən zəifləməsinə səbəb olur. Keçmişdə ABŞ istiqrazlarının əsas alıcıları xarici mərkəzi banklar və ABŞ Federal Rezervi idi, onlar qiymətə o qədər həssas deyildilər. Amma indi yeni tələbat daha çox fondlar, sığorta şirkətləri, pul fondları və s. dəyər investorlarından gəlir; bu vəsaitlər gəlirliliyi kifayət qədər yüksək olmadıqda istiqraz almazlar və bu, eyni büdcə kəsiri miqdarının aradan qaldırılması üçün daha yüksək gəlirliliyin tələb olunmasını şərtləndirir.

ABŞ-dan kənarda isə, Yaxın Şərqdəki münaqişələr enerji qiymətlərini artırır və inflyasiya narahatlığını gücləndirir, bazar çox ölkədə pul siyasətinin əlavə sərtləşməsini gözləyir, bu isə ənənəvi istiqraz bazarına gətirdiyi sistematik təhlükə artıq ABŞ Federal Rezervinin siyasətinin qeyri-müəyyənliyindən daha böyükdür. Ticarətçilər ümumiyyətlə gözləyirlər ki, Yaponiya, Kanada, Böyük Britaniya və Avrozonada borclanma xərclərinin artma sürəti gələcək bir ildə ABŞ-ı qabaqlayacaq.

Asiyada, Yaponiya və Koreya bu qlobal sıxılma dalğasının “öncü”si kimi görülür — enerji xərclərinin yüksək olması və AI-nin sürətləndirdiyi çip, elektrik və işçi qüvvəsi tələbatı birbaşa faizlərin artmasına təzyiq göstərir. Avropa bazarı da eyni şəkildə təsirdən qaça bilmir. Enerji xərclərinin yüksəkliyi və müdafiə xərclərinin artımı Avropa istiqraz bazarı üçün risklər yaradır. Bu il Almaniya, İtaliya və Fransanın baza gəlirlilikləri təqribən 30 baza bəndi artıb.

Bu dəyişiklik son illərdə “ABŞ Federal Rezervi mərkəzli” faiz dövrünün yönünü dəyişdirir. Bu vəziyyət investorlara çıxış yolu vermir. Ənənəvi aktiv yerləşdirmədə istiqrazlar “amortizator” rolunu oynayır və fond bazarının geri çəkilməsi və ya ticarət gərginliyi zamanı riski balanslaşdırır. Ancaq ABŞ Federal Rezervindən kənar ölkələrin mərkəzi bankları məcbur qalsa, istiqrazlar yalnız riski azaltma funksiyasını yerinə yetirməyəcək, həm də aktiv portfelinin performansını pisləşdirən “yük”ə çevrilə bilər.

Dünya maliyyə orqanları üçün isə, qlobal uzunmüddətli istiqrazların son vaxtlarda eyni anda satılması əsl fırtına deməkdir. İnflyasiya riski, hökumət borcu və süni intellekt (AI) dalğası ilə maliyyə ehtiyacı uzunmüddətli istiqrazların gəlirliliyini artırır. Bir çox ölkə emisiyanı daha aşağı gəlirliliyə malik qısa müddətli istiqrazlara yönləndirir, lakin artıq çox düşük faizlə onilliklərlə maliyyə xərclərini qorumaq mümkün olmadığı bu yeni reallıqda ölkələrin maliyyə intizamı istiqraz bazarının “məhkəməsinə” çəkilir.