Tarixdə ən böyük IPO yaxınlaşır, SpaceX-in əsl "sabit sütunu" Mask deyil

PHOENİX Texnologiya Xəbərləri Şərqi Səkkizinci Zona, 5 iyun: The New York Times-ın məlumatına görə, SpaceX-in böyük ilk ictimai təklifinə (IPO) hazırlaşdığı bir vaxtda, şirkətin “sabitləşdirici qüvvəsi”nin prezidenti və baş əməliyyat direktoru Gwynne Shotwell olduğu, CEO Elon Musk olmadığı qeyd olunur.

SpaceX-in CEO-su kimi Musk, Trump-la Ağ Evdə naharda iştirak edib, Trump-ı Çin səfərində müşayiət edib, həmçinin çox diqqət çəkən bir məhkəmədə rəqibi Sam Altman-ı ittiham edən şahidlik edib, lakin nəhayət ki, məğlub olub.

Bunun müqabilində, Shotwell-in son altı ayda səfərləri tam fərqli olub. O, İspaniyanın Barselona şəhərində telekommunikasiya sənayesi sərgisində çıxış edərək SpaceX-in peyk interneti xidməti “Starlink”i tanıdıb. O, Hindistan siyasi dairələri ilə görüşlər keçirib, hansılar SpaceX üçün böyük bir potensial bazar kimi qəbul olunur. Bundan əlavə, o, bir neçə texnologiya rəhbəri ilə birlikdə Ağ Ev tədbirində iştirak edərək söz verib ki, onların məlumat mərkəzləri ABŞ ictimaiyyətinin enerji qiymətlərini artırmayacaq.

Sabitləşdirici Qüvvə

Son 24 ildə Shotwell, SpaceX-də Musk-la tamamlayıcı “sabitləşdirici qüvvə” rolu oynayıb. Musk bir tərəfdən Trump-a məsləhət verdiyi və diger şirkətləri, məsələn, Teslanı idarə etdiyi halda o isə yalnız SpaceX-in işinə diqqət ayırıb və bu raket və peyk istehsalçısı şirkətinin dəyərinin 1 trilyon dollardan çox olmasına kömək edib.

Bu iş və onun Musk-a daim sadiqliyi, onu dünyanın ən güclü qadın rəhbərlərindən birinə çevirib. İndi, SpaceX bu ay böyük IPO-ya hazırlaşarkən, o diqqət mərkəzinə çəkilib. Musk-dan fərqli olaraq, hazırda 62 yaşında olan Shotwell daim aşağı profildə olub. O, sosial mediada nadir hallarda paylaşım edir, paylaşdığı zaman isə şirkətin fəaliyyəti üçündür və ictimaiyyət qarşısına yalnız bəzən çıxır.

Bəlkə də onun ən diqqətəlayiq xüsusiyyəti, Musk-ın rəhbərlik etdiyi digər şirkətlərdə dəfələrlə dəyişən rəhbərliyin fonunda, onillərdir Musk-la işləməyini davam etdirməsidir. Şəxsi münasibətləri qorumaq üçün adının açıqlanmasını istəməyən iki keçmiş SpaceX rəhbəri onu bir sözlə belə xarakterizə edib: “Sağ qalan”.

2018-ci ildəki TED konfrasında müsahibə zamanı Shotwell, Musk-la necə işlədiyini izah edib. O bildirib ki, Musk-a heç vaxt birbaşa ambisiyalarının mümkünsüz olduğunu demir, əvəzində “onu həyata keçirəcək yollar tapır.”

“Mən Elonda işləməyi sevirəm,” deyə o bildirib, “Mən həmişə hiss etmişəm ki, mənim işim bu ideyaları şirkət məqsədlərinə çevirmək, onları yerinə yetirilən etməkdir.”

Shotwell-in zəhməti də yüksək dərəcədə dəyərləndirilib, onun SpaceX-də topladığı səhmlər onu milyarder edən qədər böyüyüb. Şirkətin sənədlərinə əsasən keçən il o, SpaceX-in ən yüksək maaşlı rəhbəri olub və ümumi maaşı 85 milyon dollardan çox olub.

“Elon qeyri-adi yenilikçi və uzaqgörəndir, Gwynne isə hər şeyin plana uyğun getməsini təmin edən mühərrikdir. Bu, inanılmaz əməkdaşlıqdır,” deyə SpaceX-in investorlarından və texnologiyaların inkişafına dəstək verən qeyri-kommersiya təşkilatı XPrize Fondunun qurucusu Peter Diamandis bildirib.

7-ci İşçi

Shotwell bakalavr təhsilini mexanika mühəndisliyində alıb, Northwestern Universitetindən tətbiqi riyaziyyat üzrə magistr dərəcəsinə malikdir. O, əvvəllər Chrysler-də çalışıb, 1980-ci illərin sonunda Kaliforniyaya köçərək kosmos araşdırma qeyri-kommersiya təşkilatında işləyib. 2002-ci ildə isə o, elektron ödəniş şirkəti PayPal-ın qurucularından biri olan Musk-la tanış olub. Həmin il, PayPal eBay-a satıldıqdan sonra, Musk əldə etdiyi gəlirin bir hissəsini raket startapına yatırmağa qərar verib.

İlk dəfə görüşəndə, Shotwell Musk-a SpaceX üçün tam ştatlı biznesmen tutmağı məsləhət görüb. Ancaq Musk onu işə dəvət etdikdə, o, əvvəlki işi ilə razı olduğunu bildirib. Stanford Biznes Məktəbinin podkastında müsahibədə deyib ki, o, təxminən bir ay tərəddüd edib və nəhayət Musk-un dəvətini qəbul edib.

“Mən ona zəng vurdum, dedim ‘Öncə həqiqətən axmaq idim’,” deyə Shotwell bildirib. Bundan sonra o, SpaceX-in yeddinci işçisi olub.

İlk dövrlərdə SpaceX Musk-ın fərziyyəsini sübut etmək üçün çalışıb: yəni NASA-nın istifadə etdiyi raketlərdən daha ucuz raket istehsal edə biləcəyini. Şirkət raket hissələrini özü dizayn edib və Cənub Sakit Okeanındakı bir adada sınaqlar aparıb, işçilər burada bir neçə dəfə partlayışın şahidi olublar.

2015-ci ildə, SpaceX ilk dəfə təkrar istifadə oluna bilən raket buraxıcılarının uğurla yerə enməsini təmin edib, bu isə peyklər və başqa cihazların orbitə çıxarılması xərclərini xeyli aşağı salıb. Müştərilərdən biri Facebook (indi Meta adlanır) olub. Shotwell-in razılaşdırdığı müqaviləyə əsasən, Facebook 200 milyon dollar dəyərində peykin buraxılıb Saharaaltı Afrikaya internet gətirilməsi üçün SpaceX ilə anlaşma bağlayıb.

Musk-ı Anlayan İnsan

Lakin peyk nəhayət orbitə çıxmamışdır. Buraxılış öncəsi sınaq zamanı, peyki daşıyan SpaceX raketi partlayıb. Məlumata görə, Facebook CEO-su Mark Zuckerberg, buna görə SpaceX-i sosial mediada tənqid edib və bu, Musk-ı əsəbiləşdirib. Bildirilir ki, Shotwell Musk-ı ondan çəkindirdi və beləliklə Musk Zuckerberg-ə sosial mediada hücum etmədi.

Keçmiş SpaceX rəhbərləri bildiriblər ki, Shotwell, Musk-ın ani qərarlarını yatıra bilən azsaylı adamlardandır. Ona “Elon-un tərcüməçisi” də deyirlər, çünki o, problemləri aradan qaldırmaqda, pis xəbərləri həzm etməkdə və Muska qəbul etdirməkdə ustadır.

“Mən muska şəxsən daha çox üstünlük verirəm, nəinki onun Twitter-dakı görünüşünə,” deyə Shotwell Stanford Biznes Məktəbinin podkastında rəhbəri haqqında danışarkən bildirib, “Əslində çox vaxt hiss edirəm ki, onlar iki fərqli insandır.”

2016-cı ildə Shotwell Musk-ın təsirini də göstərib. Üç keçmiş SpaceX rəhbərinin dediyinə görə, o, Musk-ın CNBC müsahibəsində Demokrat namizəd Hillary Clinton-a dəstəyini açıq şəkildə bildirməsinə kömək edib. Həmin müsahibədə Musk, Trump-ı “uyğun namizəd deyil” adlandırıb və Clinton-un ekoloji strategiyasını “doğru istiqamət” kimi qiymətləndirib. Lakin Musk sonradan Trump-ı dəstəkləyir.

İşçi Empatiyası

Dörd keçmiş işçi bildirib ki, Shotwell rəy dinləməyə açıqdır və işçiləri iclasdan sonra ona e-poçt göndərməyə həvəsləndirir. 2021-ci ildə, Texasdakı SpaceX Boca Chica-lın Starbase bazasında bir işçi xatırlayır ki, digər rəhbər işdən çıxarıldıqdan sonra Shotwell prosesi sadələşdirib və kadr düzəlişləri aparıb. O, hər işçiyə onunla 15 dəqiqəlik görüş vaxtı ayırıb, ancaq bir şərtlə: “Ruhdan düşürənlər olmasın.”

İki iştirakçı bildirib ki, Shotwell, həftəlik olaraq SpaceX rəhbərliyinin iclaslarına rəhbərlik edir, bəzən Musk iclasda olmur və iclasda şirkətin müxtəlif bölmələrinin detalları və texniki məsələləri müzakirə olunur. O, həmçinin SpaceX-in qadın işçiləri üçün mütəmadi tədbirlər təşkil edir.

“O, özümü onda görə bildiyim bir nümunədir," deyə keçmiş SpaceX mühəndisi Paige Holland-Thielen bildirib, "Mən heç vaxt Musk ola bilmərəm, çünki qadınam, amma o, Musk-dan daha insani görsənir.”

Musk-ı Qoruyan

Lakin Shotwell dəfələrlə özünün Musk-ın əsas müdafiəçisi olduğunu sübut edib.

2022-ci ildə, Business Insider məqaləsində bildirilirdi ki, SpaceX Musk-ı pul qarşılığında cinsi xidmət tələb etməkdə ittiham edən uçuş bələdçisinə “susmaq haqqı” ödəyib. Daha sonra Shotwell işçilərə məktub göndərərək bu ittihamların əsassız olduğunu bildirib: “Bu, sadəcə Elon üçün işlədiyimə görə deyil, 20 ildir onunla yaxın işləyirəm, heç vaxt bu cür iddialara bənzər bir şey görməmişəm və ya eşitməmişəm”. Musk da hər hansı qeyri-etik davranışı inkar edib.

Holland-Thielen də daxil olmaqla SpaceX işçiləri Musk-ın o vaxtki ittihamlarına və onun internetdəki fəaliyyətinə narahatlıq bildirdikdə, Shotwell əvvəlcə açıq görünsə də, həmin işçilər açıq məktub yazıb media diqqəti çəkəndə, Shotwell bildirib ki, onlar şirkət qaydalarını pozurlar.

Nəticədə həmin işçilər işdən çıxarılıb. ABŞ Milli Əmək Münasibətləri Komissiyasına təqdim olunan şikayətə görə, bu işçilər işdən çıxarılarkən Shotwell də bəzi zənglərdə iştirak edib.

SpaceX-in birja çıxışı yaxınlaşdıqca, Shotwell ictimai tədbirlərdə daha çox görünməyə başlayıb. Bu ilin martında o, Barselonada keçirilən Dünya Mobil Kommunikasiya Konqresində iştirak edib və burada Starlink mobil xidmətini təşviq edib. Bu yeni xidmət istifadəçilərə SpaceX peykləri vasitəsilə zəng etməyə imkan verir. O, sosial mediada Starlink-in Verizon, AT&T kimi nəhənglərlə rəqabətdə “Davud” rolunda olduğunu qeyd edib (Bibliyadakı David və Goliath hekayəsi).

“Starlink-i ölkənizə gətirməyə sevinirəm.” deyə Shotwell bu ilin aprelində paylaşım edib.

Süni İntellekti Satışa çıxarır

Son vaxtlar Shotwell, demək olar ki, heç bir peşəkar bilgisi olmayan yeni bir sahəyə qədəm qoyub: süni intellekt.

Bu ilin fevralında Musk, SpaceX-i süni intellekt şirkəti xAI ilə birləşdirib və yeni birliyi orbitdə məlumat mərkəzi qurmağa yönəldib. Bundan sonra, Shotwell bu vizionu həyata keçirməyə başlayıb. Lakin, bəzi investorlar hələ də SpaceX kimi əsasən raket və “insanları Marsa göndərmək” məqsədi daşıyan bir şirkətin süni intellektlə necə əlaqəli olacağını soruşurlar.

“Əslində, Yer üzündə məlumat mərkəzlərinin enerji tələbatını qarşılayacaq güc infrastruktrunu tamamlamadan əvvəl orbitdə süni intellekt peyklərindən ibarət qrup yerləşdirə bilərik,” deyə Shotwell son vaxtlar Time jurnalına müsahibəsində bildirib.

Xəbər dərc olunan vaxtadək Musk, Shotwell və SpaceX-in sözçüsü bu barədə şərh verməyiblər. (Müəllif/Xiao Yu)