Iran cho biết lực lượng hải quân Mỹ đã rút đi đáng kể, sáu tàu bị tấn công trong một ngày ở eo biển Hormuz, lực lượng Houthi coi các cơ sở dầu mỏ của Saudi Aramco là "mục tiêu hợp pháp"

Chiến sự ở Trung Đông tiếp tục leo thang, rủi ro vận chuyển tại eo biển Hormuz lại gia tăng, mối đe dọa từ hướng Biển Đỏ cũng bắt đầu lan sang các cơ sở năng lượng của Saudi Arabia. Iran vừa tuyên bố lực lượng hải quân Mỹ đã rút xa khỏi biên giới biển của mình, vừa tiếp tục tấn công các tàu mà họ cho rằng “vi phạm”. Các phương tiện truyền thông ước tính, trong hai tuần qua có tổng cộng 24 tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz và vùng lân cận, riêng Chủ nhật tuần trước có 6 tàu bị tấn công, là vụ tấn công nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến sự bùng nổ.

Theo truyền thông Iran ngày 13 thứ Ba, Hải quân Iran tuyên bố một tàu chở dầu “vi phạm” đã bị hư hỏng và bốc cháy khi cố gắng đi qua vùng biển phía đông eo biển Hormuz mà đã tắt hệ thống theo dõi tàu. Iran cho biết đã xác định được thân phận của tàu này nhưng chưa tiết lộ thêm chi tiết. Trước đó, theo Tân Hoa Xã dẫn lời phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Iran hôm thứ Hai, Iran đang xem xét phản hồi đề nghị của Mỹ về việc mở lại eo biển, và các điều kiện mở lại eo biển không thay đổi.

Một tuyến rủi ro khác đến từ Biển Đỏ và khu vực lân cận. Theo thời báo Toàn Cầu, lực lượng Houthi ngày 13 tuyên bố các cơ sở dầu mỏ của Saudi Aramco là “mục tiêu tấn công hợp pháp”, và cảnh báo nhân viên cùng người dân xung quanh các cơ sở này hãy rời khỏi khu vực. Điều này có nghĩa, không chỉ eo biển Hormuz, mà rủi ro năng lượng khu vực còn có thể mở rộng tới các cơ sở sản xuất, tinh chế và xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.

Mỹ luân chuyển tàu sân bay, Trung Đông tạm thời chỉ còn tàu “Washington”

Theo tin tức từ Đài truyền hình trung ương Trung Quốc, Phó Tư lệnh Hải quân Iran Faramaz Bemani ngày 12 cho biết, lực lượng hải quân Mỹ đã rút lui đáng kể, rời xa biên giới biển của Iran. Ông nói, các tàu chiến, tàu khu trục và tàu sân bay của Hải quân Mỹ đều đã rút lui, và Iran cùng các lực lượng khác đang phát triển vũ khí mới nhằm vào điểm yếu của đối thủ, một số thiết bị đã sản xuất xong và sẵn sàng đưa vào sử dụng.

Bemani còn cảnh báo, nếu Mỹ tiếp tục “đánh giá sai” tình hình, quân đội Iran sẽ đáp trả, buộc Hải quân Mỹ phải rút xa hơn nữa khỏi biên giới biển Iran. Ông cũng tuyên bố, do xung đột với Iran, tàu chiến Mỹ không thể vào căn cứ Hạm đội 5 ở Bahrain, căn cứ này đã thành “thành phố trống”. Những tuyên bố này hiện là lập trường của quân đội Iran, chưa thể xác nhận độc lập về quy mô và thay đổi thực tế của bố trí hải quân Mỹ.

Gần đây, Mỹ thực sự tiến hành luân chuyển tàu sân bay. Theo Đài truyền hình trung ương Trung Quốc, tàu sân bay “Lincoln” đã trở về cảng San Diego California ngày 8/10, tàu “Bush” trước đó cũng đã rút khỏi Trung Đông. Theo báo cáo, hiện chỉ còn tàu sân bay “Washington” thực hiện nhiệm vụ hành động chống Iran tại Trung Đông; tàu sân bay “Roosevelt” khởi hành từ Mỹ ngày 27/9, dự kiến phải đến cuối tháng 10 mới tới vùng biển Trung Đông.

Sự thay đổi bố trí này xuất hiện đồng thời với tuyên bố của Iran về việc lực lượng hải quân Mỹ đã rút lui, nhưng luân chuyển tàu sân bay không nhất thiết đồng nghĩa với việc Mỹ giảm áp lực quân sự tổng thể. Khả năng hành động thực tế của Mỹ tại Trung Đông còn phụ thuộc vào các tàu chiến khác, lực lượng không quân, hỗ trợ căn cứ và năng lực tấn công tầm xa.

Hai tuần 24 tàu bị tấn công, vận chuyển qua Hormuz đối mặt đợt tấn công nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến sự nổ ra

Theo Financial Times của Anh, trong 2 tuần kết thúc vào ngày 11/10, có tổng cộng 24 tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz và vùng nước lân cận, vượt qua kỷ lục trước đó với 13 tàu bị tấn công trong 2 tuần đầu tháng 3. Riêng ngày 11/10 có 6 tàu bị tấn công, bao gồm tàu chở xăng thành phẩm, tàu chở dầu thô và một tàu container Ấn Độ.

Đợt tấn công này đã ảnh hưởng rõ rệt đến vận chuyển thực tế. Financial Times dẫn số liệu cho biết, sản lượng xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz giảm từ mức trung bình 15,5 triệu thùng/ngày của tháng 9 xuống còn 2,9 triệu thùng/ngày vào ngày 11/10, tức giảm 81,3% so với trung bình tháng 9. Phía Ấn Độ bày tỏ lo ngại về việc thủy thủ nước mình bị thương và 2 người mất tích.

Trước đó, dù xung đột khu vực tiếp diễn, việc vận chuyển dầu thô vẫn có dấu hiệu phục hồi, nhưng tần suất tấn công gần đây tăng lên, đang làm suy yếu ý chí tiếp tục đưa tàu vào Vịnh. Dù chủ tàu có thể nhận được cước phí cao, nhưng rủi ro tấn công tàu, thương vong nhân viên, chi phí bảo hiểm tăng và trì hoãn hành trình cũng có thể khiến một số chuyến bị mất sức hút.

Đối với thị trường dầu thô, biến số then chốt không chỉ là liệu eo biển có bị gián đoạn hoàn toàn hay không, mà còn là có bao nhiêu tàu sẵn sàng vào vùng nước này, liệu tàu chở dầu có thể tiếp tục xếp hàng và vận chuyển, và sản lượng xuất khẩu có duy trì ở mức cao hay không. Nếu rủi ro vận chuyển tiếp tục tăng, nguồn cung phục hồi có thể lại bị cản trở.

Iran xem xét ý kiến của Mỹ, điều kiện mở lại eo biển không thay đổi

Khi rủi ro vận chuyển tăng, giao tiếp ngoại giao giữa Iran và Mỹ vẫn chưa gián đoạn. Theo Tân Hoa Xã ngày 13, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei ngày 12/10 tuyên bố Iran đang xem xét ý kiến mới nhất của Mỹ về lập trường của Iran, sau khi hoàn thành sẽ lập tức thông báo cho bên hòa giải. Ông nhấn mạnh, điều kiện của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz không thay đổi.

Trước đó, Iran thông qua bên hòa giải đề xuất kế hoạch mở lại eo biển và ngừng hành động thù địch. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei ngày 12 tuyên bố Iran vẫn xem xét phản hồi của Mỹ, và sau đánh giá sẽ thông báo qua bên hòa giải. Reuters cho biết hai bên còn bất đồng về chương trình đàm phán: Mỹ muốn sớm bàn về vấn đề hạt nhân Iran, còn Iran ưu tiên giải quyết an ninh eo biển và các điều kiện liên quan.

Điều này có nghĩa, giao tiếp ngoại giao vẫn chưa mang lại cải thiện thực chất cho tình hình an toàn vận chuyển. Khi hai bên còn bất đồng về thỏa thuận ngừng bắn, phong tỏa biển và điều kiện mở lại eo biển, chủ tàu khó chỉ dựa vào việc đàm phán tiếp diễn mà cho rằng rủi ro đã giảm.

Houthi xác định Aramco là mục tiêu, rủi ro cơ sở năng lượng lan sang Biển Đỏ

Bên ngoài eo biển Hormuz, rủi ro về năng lượng hướng Biển Đỏ cũng gia tăng.

Theo thời báo Toàn Cầu, phát ngôn viên Houthi ngày 13 gọi các cơ sở dầu mỏ của Saudi Aramco là “mục tiêu tấn công hợp pháp”, và cảnh báo nhân viên cũng như người dân xung quanh các cơ sở dầu của Saudi hãy tránh xa những khu vực này.

Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, Houthi còn chỉ rõ trụ sở Aramco tại Dammam, cơ sở tinh chế tại Riyadh, cũng như sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, cho rằng nếu Saudi tiếp tục tấn công thủ đô Sanaa của Yemen, các địa điểm này có thể trở thành mục tiêu báo thù. Mối đe dọa này chưa đồng nghĩa các cơ sở trên đã bị tấn công, nhưng đã chỉ rõ rủi ro tiềm tàng cho doanh nghiệp dầu mỏ Saudi và các hạ tầng then chốt.

Diễn biến này đáng chú ý: Khủng hoảng eo biển Hormuz đầu tiên ảnh hưởng đến tuyến vận chuyển dầu thô và xăng thành phẩm, trong khi việc đe dọa cơ sở của Saudi Aramco có thể đẩy rủi ro sang khâu sản xuất, tinh chế và xuất khẩu năng lượng. Nếu đe dọa biến thành tấn công thực tế, thị trường không chỉ đối diện việc tàu phải tránh tuyến, phí bảo hiểm tăng và vận chuyển chậm, mà còn có nguy cơ cơ sở sản xuất bị hư hại và năng lực cung cấp giảm sút.

Bối cảnh Iran tiếp tục tấn công tàu, Mỹ điều chỉnh bố trí tàu sân bay và ngoại giao còn bất đồng, mối đe dọa từ hướng Biển Đỏ càng làm tăng sự bất định cho nguồn cung năng lượng Trung Đông. Đối với thị trường dầu quốc tế, rủi ro tuyến vận chuyển kết hợp với rủi ro cơ sở sản xuất, đồng nghĩa dù một phần vận chuyển dần phục hồi, nguồn cung khu vực vẫn có thể chịu tác động lặp lại.