Chênh lệch giá dầu diesel của Mỹ lần đầu tiên vượt qua 100 USD/thùng! Liệu các sản phẩm dầu đã tạo ra một cơn bão siêu lớn?

Thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đang có sự phân hóa cấu trúc rõ rệt: giá Dầu Brent dao động trong khoảng 80-90 USD/thùng, thị trường có xu hướng bi quan về nhu cầu và nguồn cung dầu thô trong tương lai, nhưng giá các sản phẩm tinh chế như xăng, dầu diesel tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt là chênh lệch crack spread dầu diesel mở rộng nhanh chóng. Tại Mỹ, crack spread dầu diesel lần đầu tiên vượt ngưỡng 100 USD/thùng, cao hơn mức giai đoạn đầu xung đột Nga-Ukraine năm 2022; crack spread dầu diesel tại Tây Bắc Âu cũng đạt mức đỉnh lịch sử khoảng 90 USD/thùng.

Trọng tâm của đợt biến động năng lượng này đã chuyển từ "dầu thô có thiếu hụt không" sang "liệu có đủ nhà máy lọc dầu để chuyển hóa dầu thô thành sản phẩm tinh chế không". Từ tháng 6 đến nay, crack spread xăng và dầu diesel đã tăng 86%, còn crack spread nhiên liệu máy bay thậm chí tăng hơn 140%. Lượng xuất khẩu sản phẩm tinh chế toàn cầu hiện giảm 6 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ, mức giảm lên tới 25%, riêng khu vực Vịnh Ba Tư và Nga giảm tới 75%; lượng nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động không theo kế hoạch trên toàn cầu cao hơn mức mùa vụ bình thường tới 60%, công suất vận hành tại các nhà máy lọc dầu toàn cầu giảm 7 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ.

Thị trường dầu diesel đã rơi vào tình trạng mất cân bằng cung-cầu nghiêm trọng. Tính đến tuần kết thúc ngày 21/8, tồn kho nhiên liệu chưng cất của Mỹ (chủ yếu là dầu diesel) giảm xuống còn 103.4 triệu thùng, là mức thấp nhất theo mùa kể từ đầu những năm 1980 đến nay. Dự trữ dầu diesel tại Mỹ và châu Âu tiếp tục giảm, với tồn kho dầu diesel và xăng tại Mỹ lần lượt giảm 9% và 7% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống lọc dầu toàn cầu hiện không còn đủ công suất dự phòng để đối phó với các cú sốc nguồn cung mới. Khi xảy ra các tình huống như nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động bất ngờ, xuất khẩu bị cản trở hoặc nhu cầu tăng lên, thị trường sẽ không thể bổ sung nguồn cung kịp thời từ các khu vực khác, và bất kỳ xáo trộn nhỏ nào cũng có thể nhanh chóng biến thành cú sốc giá lớn. Dầu diesel chính là động lực cốt lõi đẩy giá các sản phẩm tinh chế tăng trong đợt này, đóng góp hơn 40% trong mức tăng trung bình 40 USD/thùng của giá bán buôn sản phẩm tinh chế toàn cầu từ tháng 2 năm nay.

Mức tồn kho cực thấp cùng sự sụt giảm xuất khẩu mạnh hình thành nên nền tảng cung không đáp ứng nổi cầu cực đoan của thị trường sản phẩm tinh chế hiện tại.

Công suất lọc dầu đang chịu sức ép tổng hợp từ cú sốc nguồn cung, tồn kho thấp và mùa cao điểm nhu cầu

Về phía nguồn cung, trước tiên, dù tình hình vận chuyển qua eo biển Hormuz đã được cải thiện đáng kể và việc vận chuyển dầu thô dần phục hồi, nhưng chi phí rủi ro cao, chi phí bảo hiểm và phí vận tải vẫn khiến vận chuyển sản phẩm tinh chế gần như bị đình trệ. Các tàu chở dầu thô cỡ lớn có thể chịu được chi phí vận chuyển cao, nhưng tàu vận chuyển sản phẩm tinh chế thường nhỏ hơn, phát sinh chi phí bổ sung khiến tính hiệu quả kinh tế của xuất khẩu sản phẩm tinh chế xuống mức rất thấp. Lượng sản phẩm tinh chế xuất khẩu từ Vịnh Ba Tư giảm tới 80% so với cùng kỳ, cao hơn nhiều mức giảm 48% của dầu thô. Điều này dẫn đến khoảng 1/4 dòng thương mại sản phẩm tinh chế toàn cầu bị gián đoạn.