KHI TẤT CẢ ĐANG CHỜ “MỘT NHỊP GIẢM NỮA”

Tâm lý thị trường crypto thời điểm này đang nghiêng mạnh về bi quan và xuất hiện dấu hiệu đầu hàng. Nhiều nhà đầu tư bắt đầu mất niềm tin khi Bitcoin đi ngang trong thời gian dài, trong khi S&P 500 và nhóm cổ phiếu AI liên tục lập đỉnh. Một số quan điểm thậm chí cho rằng Bitcoin có thể giảm về 10,000 USD, với lập luận rằng khi thị trường tài chính điều chỉnh, dòng tiền có thể rời crypto để tìm đến các tài sản an toàn như trái phiếu. Đây là một kịch bản có thể xảy ra, nhưng không ai có thể biết chắc xác suất hay thời điểm.

Tâm lý này được phản ánh rõ qua những nhà đầu tư muốn bán Bitcoin để chuyển sang S&P 500. Một nhà đầu tư cho biết đã all in Bitcoin từ tháng 2 nhưng hiện muốn bán dần khoảng 10% danh mục mỗi tháng để chuyển sang S&P 500. Lý do là Bitcoin gần như đi ngang, trong khi cổ phiếu AI và chứng khoán Mỹ liên tục tăng, bên cạnh những lo ngại về máy tính lượng tử, spam trên blockchain và bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, phần lớn những rủi ro này không phải vấn đề mới. Máy tính lượng tử, địa chính trị hay các vấn đề trên blockchain đã được thị trường biết đến từ lâu. Điều thay đổi rõ nhất là giá và tâm lý.

Điều đáng chú ý là Bitcoin hiện chưa trải qua mức điều chỉnh khủng khiếp như các chu kỳ trước, nhưng tâm lý lại có thể tiêu cực tương đương. Trong năm 2018, 2022 hay các giai đoạn downtrend trước, Bitcoin từng giảm 70% đến 80%. Hiện tại mức điều chỉnh vẫn thấp hơn nhiều, nhưng việc giá đi ngang kéo dài lại bào mòn niềm tin rất mạnh. Khi Bitcoin tăng, thị trường luôn có những câu chuyện để củng cố niềm tin như vàng kỹ thuật số hay một loại tài sản mới. Khi giá đi ngang, nhà đầu tư lại bắt đầu đặt câu hỏi liệu còn câu chuyện nào thúc đẩy Bitcoin tăng trưởng hay không. Tuy nhiên, những câu chuyện mới thường chỉ xuất hiện và được củng cố khi tâm lý thị trường thay đổi.

S&P 500 liên tục lập đỉnh càng làm Bitcoin trở nên kém hấp dẫn trong mắt một bộ phận nhà đầu tư. Họ không nhất thiết thua lỗ nhưng cảm thấy vốn không tạo ra kết quả trong khi tài sản khác liên tục tăng. Từ đó xuất hiện tâm lý bán tài sản đang trì trệ để chuyển sang tài sản đang có hiệu suất tốt hơn. Đa dạng hóa không đúng hay sai, nhưng quyết định này cần xuất phát từ chiến lược thay vì cảm xúc nhất thời.

Quản lý danh mục không đồng nghĩa với dự đoán Bitcoin sẽ giảm. Việc bán một phần Bitcoin khi giá tăng mạnh có thể đơn giản là tái cân bằng danh mục và kiểm soát tỷ trọng. Ngược lại, khi Bitcoin giảm, nhà đầu tư có thể muốn mua lại vì cùng một lượng tiền có thể mua được nhiều BTC hơn. Nhưng nếu mục tiêu ban đầu là đa dạng hóa thì việc quay toàn bộ vốn trở lại Bitcoin chỉ vì giá giảm sẽ phá vỡ chiến lược ban đầu.

Lịch sử cho thấy bắt đúng đỉnh và đáy là điều cực kỳ khó. Những người từng bán Bitcoin ở 1.000 USD, 20.000 USD hay các mức giá cao hơn đều có thể từng cảm thấy mình đã quyết định đúng, nhưng vài năm sau thị trường lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Vì vậy, thay vì cố gắng dự đoán chính xác tương lai, điều quan trọng hơn là quản lý tỷ trọng, phân bổ vốn và xây dựng một chiến lược có thể tồn tại ngay cả khi dự đoán sai.

Một tâm lý phổ biến là luôn tin rằng “sẽ còn một nhịp giảm nữa”. Năm 2018, Bitcoin giảm từ gần 20,000 USD xuống 10,000 USD, rồi 6,000 USD và cuối cùng khoảng 3,000 USD. Ở mỗi mức giá đều xuất hiện những người cho rằng giá sẽ còn giảm tiếp. Khi Bitcoin xuống 3,000 USD, nhiều người tiếp tục dự đoán về 1,000 USD nhưng lần này họ đã sai. Năm 2022 cũng tương tự khi Bitcoin giảm từ 69,000 USD xuống 40,000 USD, 30,000 USD, 20,000 USD rồi khoảng 15,000 USD sau sự kiện FTX. Mỗi lần dự đoán đúng lại khiến niềm tin rằng “sẽ còn một nhịp nữa” mạnh hơn, cho đến khi dự đoán đó không còn đúng.

Càng đúng nhiều lần, con người càng dễ tự tin quá mức. Khi giá tăng liên tục, nhà đầu tư càng tin rằng giá sẽ tăng tiếp. Khi giá giảm liên tục, họ càng tin rằng giá sẽ giảm thêm. Đây là một nghịch lý của tâm lý thị trường: về mặt logic, một chuỗi tăng hoặc giảm kéo dài không đảm bảo xu hướng sẽ tiếp tục, nhưng về mặt tâm lý, mỗi lần dự đoán đúng lại củng cố niềm tin vào dự đoán tiếp theo.

Có thể đúng về hướng đi nhưng vẫn sai về điểm đảo chiều. Nhà đầu tư có thể dự đoán Bitcoin giảm thêm 20% và hoàn toàn đúng, nhưng nếu cứ chờ giá thấp hơn thì vẫn có thể bỏ lỡ lúc thị trường phục hồi. Vì vậy, chiến lược phù hợp hơn là không yêu cầu bản thân phải biết chính xác tương lai. Nếu tin rằng tài sản có giá trị nhưng vẫn có thể giảm, có thể chia vốn để mua dần. Nếu tài sản đã tăng mạnh, cũng có thể giảm vị thế từng phần thay vì lựa chọn cực đoan giữa bán toàn bộ và giữ toàn bộ.

Giá giảm không đồng nghĩa giá trị đã giảm, và câu hỏi quan trọng hơn là luận điểm đầu tư có thay đổi hay không. Một cổ phiếu tốt có thể giảm 30% rồi tiếp tục giảm thêm, nhưng điều cần tìm hiểu là tại sao nó giảm. Nếu doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh, lợi nhuận suy giảm hay nợ tăng mạnh thì luận điểm đầu tư đã thay đổi. Với Bitcoin cũng vậy, nếu xuất hiện một yếu tố thực sự làm thay đổi niềm tin dài hạn thì việc thay đổi chiến lược là hợp lý. Nhưng nếu nền tảng không thay đổi mà chỉ có giá và tâm lý đám đông thay đổi, nhà đầu tư cần tránh để cảm xúc quyết định.

Không có mức giá nào buộc thị trường phải đảo chiều. Các chỉ báo như đường trung bình 200 tuần, dữ liệu lịch sử hay các tỷ lệ định giá chỉ mang tính tham khảo. Bitcoin có thể giảm thêm 10%, 20%, 30% hoặc hồi phục ngay từ đây. S&P 500 và cổ phiếu AI cũng có thể tiếp tục lập đỉnh. Không ai biết chắc kịch bản nào sẽ xảy ra.

Chấp nhận rằng mình không biết tương lai chính là nền tảng của quản lý rủi ro. Nếu biết chính xác tương lai, nhà đầu tư không cần đa dạng hóa, trung bình giá hay tái cân bằng, mà chỉ cần all in trước khi tăng và all out trước khi giảm. Nhưng vì không ai có khả năng đó nên chiến lược phải được xây dựng để tồn tại trong nhiều kịch bản khác nhau.

Đáy thường xuất hiện khi mọi người vẫn đang chờ thêm một nhịp giảm, còn đỉnh có thể xuất hiện khi mọi người vẫn đang chờ thêm một nhịp tăng. Vì vậy, mục tiêu không nên là chứng minh mình thông minh hơn thị trường bằng cách bắt đúng đáy hay đỉnh. Mục tiêu là quản lý rủi ro đủ tốt để khi dự đoán sai, danh mục vẫn có thể tồn tại và tiếp tục đầu tư.

Cuối cùng, điều quan trọng không phải là luôn đoán đúng mà là nếu đoán sai vẫn có thể tồn tại. Nhà đầu tư cần xác định rõ luận điểm đầu tư, theo dõi xem nền tảng có thực sự thay đổi hay không, đồng thời kiểm soát tỷ trọng và phân bổ vốn. Khi không thể biết tương lai, đa dạng hóa, trung bình giá và tái cân bằng chính là những công cụ giúp giảm sự phụ thuộc vào việc bắt đúng thời điểm. Thị trường luôn có khả năng khiến chúng ta bất ngờ, và bài học quan trọng nhất sau nhiều chu kỳ là quản lý rủi ro quan trọng hơn việc cố gắng dự đoán chính xác tương lai.