Yên giảm xuống mức thấp nhất trong 40 năm, uy tín chính sách của Nhật Bản bị thử thách

1. Tỷ giá USD/JPY gần đây đã vượt qua mức 163, lần đầu tiên kể từ năm 1986. Nguyên nhân cơ bản khiến đồng Yên suy yếu là do đồng USD mạnh lên — làn sóng thứ hai của cú sốc năng lượng toàn cầu khơi lại nỗi lo lạm phát, thúc đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, hầu hết các đồng tiền chính đều suy yếu so với USD. Tuy nhiên, Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương vì khoảng 90% năng lượng nước này phụ thuộc vào nhập khẩu, với 95% đến từ khu vực Trung Đông.2. Điều khiến thị trường lo lắng hơn nữa là dù giá dầu quốc tế giảm mạnh 45% trong tháng 5 và tháng 6, đồng Yên vẫn không được hỗ trợ. Các biện pháp chính sách từ Tokyo dường như có lợi cho đồng Yên — ví dụ khuyến khích quỹ hưu trí đầu tư vào tài sản tài chính trong nước — cũng không xoay chuyển được xu hướng suy yếu của đồng Yên. Bộ Tài chính Nhật Bản đã can thiệp vào thị trường ngoại hối nhiều lần kể từ năm 2022, với tổng số tiền khoảng 215 tỷ USD, nhưng chỉ giành được thời gian, không thể khiến đồng Yên hồi phục bền vững.3. Nhật Bản dường như đang rơi vào bế tắc chính sách: chính sách tài khóa quá lỏng, siết chặt chính sách tiền tệ chưa đủ, và mối quan hệ giữa cơ quan tài chính với ngân hàng trung ương quá gần gũi, càng làm gia tăng lo ngại về tính độc lập của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản. Chính phủ Kishida vẫn chưa làm rõ sẽ huy động vốn thế nào để thực hiện kế hoạch đầu tư công và tư trị giá 370 nghìn tỷ Yên, và nỗi lo này đã đẩy lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất trong 30 năm là 2,90%.4. Dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất chính sách lên 1%, mức cao nhất trong 31 năm, nhưng vẫn thấp hơn so với các quốc gia thuộc G10, lãi suất thực vẫn ở mức âm sâu. Chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 2 năm giữa Mỹ và Nhật đã rộng tới 285 điểm cơ bản, một phần do thị trường dự đoán Fed sẽ tăng lãi suất hai lần trước quý I năm sau. Một nghiên cứu viên cao cấp của Brookings Institution cho biết, nếu không có việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản liên tục mua trái phiếu, lợi suất trái phiếu Nhật có thể đã lên đến hai con số.5. Tokyo dường như thiếu quyết tâm chính trị để giải quyết tận gốc vấn đề. Hiệu quả của các biện pháp can thiệp đang giảm dần, cho thấy thị trường đang phát đi tín hiệu: nhất định phải có điều gì đó thay đổi. Dù các yếu tố bên ngoài như căng thẳng Mỹ-Iran đẩy giá dầu lên, chênh lệch lợi suất Mỹ-Nhật mở rộng gia tăng áp lực lên đồng Yên, nhưng vận mệnh của đồng Yên cuối cùng vẫn nằm trong tay Tokyo và sự kiên nhẫn của nhà đầu tư dành cho các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản ngày càng cạn kiệt.