Cày 3 tháng chỉ nhận được 10 đô la: Chúng ta có nên hủy bỏ airdrop không?

Tôi vẫn còn nhớ như in lần đầu tiên mình nhận được airdrop tiền mã hóa, cứ như vừa mới xảy ra ngày hôm qua vậy. Đó là năm 2020, khi tôi còn đang bận rộn hoàn thành các nhiệm vụ bounty trên Bitcointalk. Một buổi sáng, tôi bị đánh thức bởi tiếng thông báo tin nhắn WhatsApp, là tin nhắn từ một người bạn.

“Bạn đã từng dùng Uniswap chưa?” Anh ấy hỏi. Tôi trả lời “Dùng rồi”, sau đó anh ấy nói: “Vậy bạn chắc chắn có thể nhận được 400 token UNI, hiện tại đã có giá trị hơn 1.000 đô la rồi.” Tôi lập tức vào trang Twitter của Uniswap để tìm link nhận thưởng, nhận xong liền bán ngay.

Chỉ đơn giản vậy thôi, “tiền miễn phí” từ trên trời rơi xuống. Không cần điền form, không phải cày cấp trên Discord, cũng chẳng có những quy định kiểu “phải đóng góp mới được nhận”.

Giờ nghĩ lại, khoảnh khắc đó mới thực sự định nghĩa airdrop nên là gì: một khoản “trợ cấp” bất ngờ dành cho người dùng yêu thích và đang sử dụng sản phẩm, chứ không phải như bây giờ, toàn là những hoạt động vô giá trị.

Kỷ nguyên vàng của airdrop

Sau đó, tôi lại nhận được airdrop của 1Inch, lúc đó chỉ cần ví đủ điều kiện nhận UNI là cũng nhận được 1Inch. Nhưng điều thực sự thay đổi nhận thức của tôi về “cách chơi airdrop” là airdrop của dYdX.

Lúc đó để tham gia, tôi phải chuyển ETH sang giao thức dYdX. Khi ấy hầu hết các Layer2 còn đang ở giai đoạn whitepaper, phí cross-chain thì cao ngất ngưởng. Tôi thực hiện vài giao dịch để tăng volume, không nhiều lắm, sau đó lại chuyển tài sản ra ngoài. Chỉ một ngày thao tác như vậy, cuối cùng tôi nhận được airdrop trị giá năm con số (USD), nghĩ lại vẫn thấy khó tin.

Tổng giá trị airdrop tôi từng nhận được cao nhất vượt quá 20.000 đô la. Thật ra, giữa chừng tôi đã bán đi một nửa, dù sao cũng là “tiền miễn phí”, giữ được trong túi mới là an toàn.

Airdrop của dYdX đã cho tôi khoản vốn đầu tiên đáng kể, tôi đầu tư thẳng vào lĩnh vực DeFi. Trong “mùa hè DeFi” đó, tôi làm yield farming trên Juldswap, mỗi ngày kiếm được khoảng 250 đô la. Thật sự, tôi rất nhớ quãng thời gian ấy.

Sự suy tàn của airdrop

Tất nhiên, những ngày tháng tươi đẹp như vậy không thể kéo dài mãi. Sau dYdX, tôi lần lượt tham gia các đợt airdrop của Scroll, Arbitrum, Optimism và zkSync, trong đó zkSync là khởi đầu cho “trải nghiệm airdrop tệ hại” của tôi.

Tuy nhiên, tôi sẽ không bao giờ quên airdrop của Scroll. Khi đó mọi người kỳ vọng rất cao, dù đồng sáng lập Sandy đã từng đăng tweet nổi tiếng “giảm kỳ vọng”, cũng không thể dập tắt sự hào hứng của cộng đồng.

Mọi người cứ nâng kỳ vọng lên mãi, cho đến khi thất vọng ập đến. Số lượng airdrop của Scroll thấp đến mức nực cười, đúng là trò đùa. Tâm trạng cộng đồng crypto chuyển từ kỳ vọng sang tuyệt vọng chỉ trong chớp mắt. Thật lòng, đợt airdrop này đã để lại cho tôi một bóng đen, tôi đã thề sẽ không bao giờ “đào airdrop” Layer2 nữa.

Nếu chỉ có Scroll thì có lẽ tôi vẫn chấp nhận được. Nhưng điều thực sự khiến tôi khó chịu là tôi nhận ra: những “airdrop chất lượng thấp” như vậy sẽ trở thành bình thường trong tương lai.

Hiện trạng hỗn loạn của airdrop

Thời gian trôi qua đến hiện tại, cảnh tượng trong giới airdrop thật sự thảm hại. Những “airdrop bất ngờ” ngày xưa đã biến thành một ngành công nghiệp “farm airdrop kiểu witch attack”.

Bạn phải mất vài tháng, thậm chí vài năm, tương tác với đủ loại giao thức: cross-chain, thêm thanh khoản, đốt phí Gas, còn phải xây dựng cái gọi là “độ trung thành người dùng”, cuối cùng có nhận được airdrop hay không thì tùy vào may mắn, mà nếu có nhận thì số lượng cũng ít ỏi. Thậm chí, giờ còn xuất hiện kiểu “kênh nhận airdrop chỉ mở 48 tiếng”, tôi nhớ Sunrise là dự án đầu tiên làm vậy.

Dù bạn có chờ được đến ngày nhận, cũng sẽ phát hiện số lượng nhận được chẳng xứng với thời gian và chi phí đã bỏ ra, lại còn kèm theo kế hoạch unlock khắt khe đến mức vô lý. Ví dụ như airdrop của 0G Labs, phải unlock trong 48 tháng, chia theo quý — 48 tháng, tròn bốn năm trời!

Bây giờ những chuyện tệ như vậy quá nhiều, đến mức mỗi khi tôi thấy tweet “airdrop Alpha”, phản ứng đầu tiên là: “Ha, lại thêm một airdrop ‘chân muỗi’ nữa.”

Cuộc chơi giữa dự án và người dùng

Sự thật là: những năm gần đây, tâm lý người dùng đã trở nên “thực dụng” từ lâu, không cần phải che giấu. Giờ đây mọi người dùng một sản phẩm nào đó, đơn giản chỉ để nhận thưởng, chẳng ai bỏ vài tiếng đồng hồ click thao tác, đóng góp cho cộng đồng chỉ vì cái gọi là văn hóa hệ sinh thái.

Còn dự án thì sao? Họ thực sự muốn có người dùng trung thành, nhưng càng muốn có “số liệu đẹp” để trình cho VC, như số lượng người dùng cao, cộng đồng lớn. Những con số này đủ để họ nâng định giá khi làm PPT gọi vốn. Thế là, giữa người dùng và dự án trở thành một cuộc chơi “farm số liệu” và “chống farm số liệu”.

Kết quả là: cả hai bên đều không vui. Người dùng cảm thấy mình bị lừa, dự án thì đối mặt với bài toán giữ chân người dùng.

Airdrop nên là gì?

Nếu để tôi thiết kế lại airdrop, có lẽ tôi sẽ quay về mô hình của Uniswap: không vẽ bánh, không làm bảng xếp hạng, một ngày nào đó bất ngờ gửi trợ cấp cho người dùng trung thành. Chỉ cần như vậy đã có thể giảm hiện tượng “farm airdrop công nghiệp”, cũng giảm kỳ vọng phi thực tế của người dùng.

Hoặc, có thể tham khảo mô hình “airdrop kiểu presale” của Sui, đặt một mức định giá hoàn toàn pha loãng (FDV) hợp lý, để những người đóng góp và người dùng sớm có cơ hội mua token với điều kiện ưu đãi.

Hiện tại gần nhất với mô hình này có lẽ là Cysic và Boundless. Họ dùng “hệ thống cấp bậc”, dựa vào mức độ đóng góp của người dùng trong hệ sinh thái để trao thưởng chiết khấu presale.

Hoặc, đơn giản là bỏ luôn airdrop, tập trung vào xây dựng sản phẩm thực sự hữu ích: tạo ra thứ thực sự phù hợp với thị trường, xây dựng mô hình doanh thu vững chắc, thay vì copy-paste một thứ đến 200 lần. Thật sự, làm vậy mới phù hợp với lợi ích lâu dài của cộng đồng crypto.

Kết luận

Hiện trạng airdrop bây giờ thật sự tệ hại. Nó vừa không xứng đáng với những người dùng đã bỏ thời gian “cày” airdrop, lại không giúp dự án xây dựng được cộng đồng thực sự.

Kết quả cuối cùng là: ai cũng cảm thấy mình bị lợi dụng. Có lẽ, bỏ airdrop, chuyển sang xây dựng sản phẩm giúp mọi người đều kiếm được tiền, mới là lựa chọn tốt hơn?