Historia upadku „AI Boga Akcji”: gdy poczuli „zapach krwi”, sępy z Wall Street rozpoczęły polowanie

Na Wall Street prawdziwy kryzys często nie zaczyna się od jednej oficjalnej informacji, lecz od desperackiego „prywatnego zapytania o cenę”.

Zgodnie z rekonstrukcją wydarzeń przez „The Wall Street Journal”, po południu 29 lipca David Mann, jadąc taksówką na lotnisko LaGuardia, odebrał taki właśnie telefon. Rozmówca pilnie pytał, czy zechciałby jeszcze tej nocy odkupić udział w akcjach Anthropic od funduszu hedgingowego Situational Awareness, znanego jako „AI stock god”.

Mann od razu zrozumiał o co chodzi, bo nikt nie spieszyłby się ze sprzedażą akcji Pre-IPO giganta AI, którego wycena zbliża się do biliona dolarów, „chyba że jest u kresu sił”. Pojął, że „AI prorok” Leopold Aschenbrenner, stojący za funduszem, przeżywa fatalny kryzys płynnościowy.

To właśnie ten telefon stał się sygnałem, że Wall Street wyczuła zapach krwi.

Wieści rozeszły się błyskawicznie, topowi inwestorzy tacy jak Steve Cohen szybko się o nich dowiedzieli, a spekulanci i konkurenci ruszyli jak rekiny zwabione krwią. „Czuć było, że jest na polowaniu,” tak opisywali wtedy atmosferę informatorzy. Pod szaleńczym naciskiem kolejnych wezwań do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego ze strony banków, ruszyła szybka ofensywa mająca na celu likwidację wysoko zadłużonego funduszu.

Na 20 minut przed otwarciem rynku amerykańskiego 30 lipca, zdesperowany fundusz Situational Awareness został zmuszony do podpisania umowy z Citadel na obniżoną sprzedaż swojego portfela spółek chipowych. W ciągu zaledwie 72 godzin, silnie zatłoczona dźwignia AI się załamała, powodując legendarną stratę około 35 miliardów dolarów. Nazwisko Aschenbrennera trafiło na szczyty światowego rankingu największych strat tradingowych — listę, na którą nikt nie chce się dostać.

Od „AI proroka” do „zakładu na bilion”

Początek tej historii — to jedna publikacja.

W 2024 roku Aschenbrenner, były pracownik OpenAI, opublikował 165-stronicowy artykuł „Situational Awareness: The Decade Ahead”, w którym systematycznie przewidywał ścieżkę rozwoju AI, wywołując poruszenie na Silicon Valley i Wall Street. Na tej bazie szybko założył fundusz hedgingowy o tej samej nazwie – Situational Awareness.

Założenie funduszu było proste i radykalne: wysokie pozycje na beneficjentach ekosystemu AI — producentach chipów, operatorach centrów danych, dostawcach energii; jednocześnie shortowanie firm programistycznych, które według niego zostaną wyparte przez AI. To nie był produkt dla ostrożnych funduszy emerytalnych. Jak powiedział wczesny inwestor John Pfeffer, współzałożyciel Pfeffer Capital: "To agresywny zakład na AI, wszyscy wiedzieliśmy, że będą silne wahania."

Wall Street szeroko otworzył ramiona młodemu inwestorowi. Goldman Sachs od początku finansował fundusz Situational, a w marcu 2025 na konferencji w Orlando promował go wśród nowych menadżerów funduszy. JPMorgan, Bank of America i Citi również udzieliły mu kredytów. Morgan Stanley prowadził rozmowy o przyjęciu go jako klienta.

Pieniądze płynęły szerokim strumieniem, a wielkość funduszu wzrosła z około 1,5 miliarda dolarów latem 2025 do ponad 45 miliardów dolarów na początku lipca. Równocześnie, dźwignia również poszła mocno w górę — według informatorów na każdego dolara własnego kapitału Situational pożyczało ok. 3 dolary, a czasem nawet więcej, okresowo dźwignia sięgała 400%, znacznie powyżej standardów porównywalnych funduszy. Fundusz kupował również niestandardowe instrumenty pochodne, takie jak „flex options”, aby jeszcze bardziej zwiększyć ekspozycję.

Ponad połowa pozycji na SanDisk i Micron — koncentracja ryzyka

Zgodnie z piątkowym raportem 13F, tuż przed załamaniem, koncentracja portfela funduszu Situational była zdumiewająca.

Na koniec czerwca SanDisk prowadził z 5,7 miliardami dolarów w portfelu funduszu, a Micron Technology zaraz za nim z 5,6 miliardami. Dwa producenci chipów pamięci stanowiły ponad 56% portfela — więcej niż połowa ekspozycji była w dwóch firmach z tej samej branży.

Pozostałe największe pozycje portfela to również spółki infrastruktury AI: Bloom Energy, TSM i Nebius Group. Fundusz trzymał też 745 milionów dolarów w CoreWeave.

W lipcu te wszystkie pozycje runęły: SanDisk spadł o prawie 47% w miesiąc, Micron o ok. 29%, Bloom Energy o 32%, Nebius o 31%, TSM o 15%. Tymczasem shortowane software’owe spółki — Adobe, AppLovin, Figma — zaczęły odbijać, co pogłębiło straty po obu stronach rynku.

Warto zaznaczyć, że raport 13F ujawnia jedynie długie pozycje na amerykańskich giełdach na koniec czerwca, nie odzwierciedla pełnego ryzyka funduszu, pozycji krótkich, instrumentów pochodnych czy transakcji intraday. Mimo to, dokument potwierdza kluczową prawdę: przed załamaniem ryzyko funduszu Situational Awareness było silnie skoncentrowane na łańcuchu infrastruktury AI, szczególnie pamięci chipowej.

Kiedy zatłoczona transakcja napotyka odwrócenie ceny, dźwignia sprawia, że spadek z „korekty” zamienia się w „walkę o przetrwanie”.

Wall Street: sępy wyczuwają krew

Na Wall Street informacje rozchodzą się szybciej niż ktokolwiek mógłby się spodziewać.

Codziennie główni brokerzy wysyłają klientom raporty podsumowujące zmiany pozycji hedge fundów. W lipcu raporty pokazywały stopniowy spadek dźwigni w sektorze technologicznym — jasno wskazując, że jakiś wielki fundusz zmuszany jest do delewarowania.

Spekulanci błyskawicznie wytypowali cel. Obserwowali spółki z dużą ekspozycją Aschenbrennera i kiedy ich ceny zaczęły spadać, uznali, że znalazł się w tarapatach, nasilając atak krótkiej sprzedaży. Równocześnie pojawiła się znaczna liczba opcji put powiązanych z portfelem funduszu, a wolumeny były wyjątkowo wysokie.

W tygodniu kończącym się 27 lipca fundusz zaczął wyprzedawać akcje, by sprostać wezwaniom margin call ze strony kredytodawców. Nebius, Bloom Energy, SanDisk i Core Scientific od 24 do 28 lipca spadły od 9% do 24%.

Topowi inwestorzy jak Steve Cohen i Daniel Loeb także usłyszeli o sprzedaży udziałów Anthropic. "Wyglądało na to, że jest ofiarą polowania," mówi John Pfeffer z Pfeffer Capital.

72 godziny walki o byt: Citadel kupuje na dnie

29 lipca (środa) było już wiadome: co najmniej jeden duży fundusz na Wall Street właśnie „delewaruje” swoje aktywa.

Aschenbrenner i jego zespół rozpoczęli nagłe negocjacje, próbując sprzedać ok. 5 miliardów dolarów udziałów w Anthropic. Napotkali jednak ograniczenie: Anthropic miał prawo zatwierdzania transferu udziałów, więc mogli oferować je tylko tym, którzy już byli inwestorami Anthropic. Tego dnia skontaktowali się z Sequoia, Greenoaks, DFO Management (rodzina Michaela Dell'a) i XN z Nowego Jorku, oferując 10% zniżki i wyznaczając 12-godzinną granicę. Greenoaks pracował przez całą noc, transakcję planowano na 8 rano dnia następnego, a Anthropic podpisał już zgodę.

W tym samym czasie, gdy trwały negocjacje dotyczące udziałów Anthropic, Aschenbrenner cicho rozpoczął drugą ścieżkę — rozmowy z Citadel i Millennium Management na temat sprzedaży portfela akcji.

28 lipca wysoki rangą pracownik Citadel skontaktował się z Svenem Khatri z funduszu Situational. Negocjacje szły szybko: początkowo Citadel miało kupić cały płynny portfel, ale finalnie kupiło tylko pozycje finansowane dźwignią. Ken Griffin osobiście dołączył do rozmów z Londynu. Aschenbrenner nie chciał oddać wszystkiego — wierzył, że po kryzysie wzrośnie wartość i chciał zachować jak największą ekspozycję.

Wczesnym rankiem, 30 lipca (czwartek), Citadel kupił całość po zniżce około 10%.

Tego samego poranka Aschenbrenner poinformował inwestorów oczekujących na zakończenie transakcji udziałów Anthropic, że zawarł lepszą umowę z Citadel. Niektórzy inwestorzy byli wściekli.

Situational i Citadel podpisali dokumenty ok. 9:10 rano, niecałe 20 minut przed otwarciem giełdy w USA.

Największa w historii eksplozja funduszu hedgingowego – strata 35 miliardów dolarów

Następnie fundusz ujawnił inwestorom wyniki za ten miesiąc: w lipcu stracił ok. 67%, co odpowiada 30 miliardom dolarów; licząc szersze straty aktywów, całość sięga ok. 35 miliardów dolarów.

Zgodnie z zestawieniem brytyjskiego „Financial Times” największych strat tradingowych w historii,strata Aschenbrennera uplasowała się wśród największych w historii świata, wyprzedzając liczne przypadki bankowych traderów-„rzeźników” i upadków funduszy hedgingowych; to jedna z największych miesięcznych strat funduszu hedgingowego, jakie kiedykolwiek odnotowano.

Wstrząsy po tej eksplozji dotarły do całej Wall Street. Jane Street, jeden z inwestorów funduszu, według doniesień stracił ok. 15 miliardów dolarów w lipcu, głównie z powodu ekspozycji na fundusz Aschenbrennera.

Wielkość funduszu spadła z ponad 45 miliardów dolarów w szczycie lipca do ok. 10–15 miliardów po transakcji z Citadel. To kolejna po Archegos Capital lekcja na temat ryzyka dźwigni dla Wall Street.

Gorzki dowcip na weselu i odbudowa

W tamten weekend Aschenbrenner poślubił Avital Balwit, szefową sztabu założyciela Anthropic Dario Amodei, na kalifornijskim wybrzeżu w Carmel.

Podczas toastów ktoś pół żartem wspomniał Kena Griffina i Citadel — dziękując im, że „uczynili ten dzień możliwym”.

Aktualnie Aschenbrenner i zespół spotykają się jeden po drugim z inwestorami, wyjaśniając, dlaczego fundusz stracił tak dużo w tak krótkim czasie. Zapowiedzieli przeprowadzenie analizy post mortem i ponowną ocenę granic tolerowanego ryzyka w przyszłości.

Fundusz odbudowuje portfel inwestycyjny. Ostatnio Situational zainwestował 400 milionów dolarów w startup Source Foundry i rozpoczął kupowanie akcji SharonAI. W liście do inwestorów Aschenbrenner zadeklarował, że fundusz podjął konieczne środki dla przetrwania i obiecał wyciągnąć wnioski z tej lekcji.

Od założenia funduszu do czerwca 2026, Situational osiągnął łączną stopę zwrotu ponad 1000%. Jednak jeden miesiąc porażki niemal wszystko wyzerował. Być może to najokrutniejszy komentarz tej opowieści: w świecie dźwigni, między mitem a katastrofą jest tylko moment zmiany nastroju rynku.